10 juni 2017 t/m 17 september 2017

De architectuur en interieurs van De Stijl

Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren - Maison particuliere - 1923

De kunstenaars van De Stijl legden de basis voor het design van nu. Zij ontwikkelden een tijdloze stijl waarin het draaide om dynamiek en schoonheid. Zij geloofden dat nieuwe kunst kon leiden tot een moderne en betere samenleving. Met hun ideeën en ontwerpen maakten zij de weg vrij voor ontwerpers die na hen kwamen. En ook nu nog, honderd jaar later, vormt De Stijl een grote inspiratiebron voor (internationale) architecten, vormgevers en kunstenaars. Zonder dat iedereen zich dat realiseert, voelen we de invloed van De Stijl in onze manier van leven. De indeling van onze woonkamer zou zonder deze kunstenaars bijvoorbeeld heel anders zijn geweest.

Kunst moet het leven transformeren tot kunst

Rond het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog waart er een vernieuwingsdrang door het neutrale Nederland. Kunstenaars willen de heersende traditie van gemeenschapskunst verder ontwikkelen, maar in een compleet nieuwe beeldtaal. De bruine bakstenen van de decoratieve architectuur van de populaire Amsterdamse School vinden zij ongeschikt voor de moderne wereld. Een aantal jonge kunstenaars en architecten propageert daarom een ver doorgevoerde abstractie. Alleen die kunst kan de moderne tijd inluiden en het leven transformeren tot kunst. Hun visie leidt tot de wereldwijd bekende kunst en architectuur van De Stijl. De Stijl vormt - samen met het Duitse Bauhaus - de invloedrijkste avant-gardebeweging uit de eerste helft van de twintigste eeuw.

Maatwerk en vakmanschap

In 1917 begint het in eerste instantie allemaal met een tijdschrift. Schilder, dichter en criticus Theo van Doesburg verzamelt een aantal vernieuwende kunstenaars zoals Piet Mondriaan, Bart van der Leck en Vilmos Huszar die in het tijdschrift willen publiceren. Ook al denken zij op sommige punten anders over kunst, zij geloven allen dat abstracte kunst de weg vooruit is. In oktober 1917 verschijnt uiteindelijk het eerste nummer van De Stijl. Op de cover staat dat De Stijl een bijdrage wil leveren aan “de ontwikkeling van het nieuwe schoonheidsbewustzijn,” met als bedoeling “den modernen mensch ontvankelijk [te] maken voor het nieuwe in de Beeldende Kunst.” Niet alleen schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur zijn daartoe in staat. Juist design, typografie, reclame-uitingen, verpakkingen en modeontwerpen zijn bepalend in het straatbeeld. In tegenstelling tot een beweging als Bauhaus, die gestandaardiseerde oplossingen nastreeft, houdt De Stijl wel altijd maatwerk en vakmanschap hoog in het vaandel. Iedere specifieke omgeving vraagt om specifieke oplossingen.

De Stijl is als een groep jonge jongens, die de wereld willen bestormen; en verbeteren

Samenwerken

Van Doesburg hoopt dat kunstenaars, architecten en vormgevers  niet alleen samenwerken voor het tijdschrift, maar ook in de praktijk. De Stijl staat namelijk ook voor een evenwichtige balans van architectonisch ontwerp en schilderkunst. Schilderkunst is niet langer decoratie voor architectuur, en architectuur is niet slechts een drager van schilderkunst. Terwijl ze samen een geheel vormen, mogen de verschillende disciplines echter niet hun zelfstandigheid verliezen. In de praktijk bleek de samenwerking tussen de vaak eigenzinnige kunstenaars soms lastig. Toch zijn er internationaal enkele bijzondere voorbeelden. Waaronder Huis De Lange (1917) aan de Wilhelminalaan in Alkmaar. Architect Wils tekende voor de architectuur en Van Doesburg nam het kleurontwerp en de opvallende, abstracte glas-in-loodramen voor zijn rekening. Ook De Vonk (1917-1918), een vakantiehuis voor arme kinderen in Noordwijkerhout, is een geslaagde samenwerking tussen architecten Oud en Van Doesburg.


Nieuwe bronnen

In de tentoonstelling ‘Architectuur en Interieurs van De Stijl’ laat het Gemeentemuseum zien hoe de kunstenaars van De Stijl de stad, straat en woning van de moderne tijd ontwierpen. Met behulp van nieuwe bronnen uit de archieven van onze partner Het Nieuwe Instituut werpt het museum een nieuw licht op de – in veler ogen – zo ‘strenge’ De Stijl beweging. De architectuur en vormgeving van De Stijl gaat namelijk verder dan rood, geel en blauw en horizontale en verticale lijnen. Wat duidelijk en streng lijkt, was tegelijkertijd ook los en vrolijk. Wat eenduidig of simpel oogt, was vaak ook dubbelzinnig en complex. En wat nieuw lijkt, blijkt al langer te leven. Rietveld had bijvoorbeeld het ontwerp van zijn iconische Rood-Blauwe Stoel (1917) al gemaakt, maar hij voorziet deze pas van de zo kenmerkende primaire kleuren nadat hij betrokken raakt bij De Stijl.

Tickets kopen