31 mei 2008 t/m 19 oktober 2008

Smoking / No Smoking

Als de rook om ons hoofd is verdwenen

Persbeeld tentoonstelling Smoking/no smoking

Met angst en beven zien de Nederlandse rokers met rasse schreden 1 juli van dit jaar naderen. Vanaf dat moment is het niet langer toegestaan om in de horeca te roken, omdat het personeel ook daar recht heeft op een rookvrije werkplek. Wellicht dat hier en daar nog een rokershoekje wordt gemaakt, maar aan de toog hangen met een biertje in de ene en een sigaret in de andere hand is hoogstwaarschijnlijk verleden tijd. Het museum staat stil bij deze opmerkelijke ontwikkeling met een kleine, maar uitgelezen presentatie rond het thema roken.

Het was Christoffel Columbus die op zijn reizen als eerste in contact kwam met tabaksrokende volkeren. Hij nam de gewoonte mee naar Europa en langzaam maar zeker werden sigaar, pijp en later de sigaret een alledaags verschijnsel, ook in de kunst. De sigaret stond voor vrijheid, eigenzinnigheid en een vleugje rebellie, sigaren waren veelal een kenmerk van gedistingeerde lieden die zich met luxe en comfort omringden, terwijl de pijp de roker ervan over het algemeen een air van mannelijkheid en intellectualiteit gaf. Maar kunstenaars gingen ook in op de controverses die altijd rond het roken bestonden; zeker vanaf de jaren vijftig, toen bekend werd dat er een direct verband was tussen roken en een heel scala aan levensbedreigende ziektes.

In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag zijn veel schilderijen, gebruiks-voorwerpen, foto’s en tekeningen  te vinden die op de één of andere manier met tabaksgebruik verbonden zijn. In de presentatie Smoking / No Smoking staan deze kunstwerken centraal. Daarbij gaat het uiteraard niet alleen om afbeeldingen van rokers, maar ook om bijvoorbeeld een affiche van Paul Schuitema: de ‘Wonderasbak’ – geen rook, geen stank –, een tabakszak uit de negentiende eeuw en de asbak van Piet Mondriaan, een fervent sigarettenroker.

Stiekem rokende kinderen zijn te zien in La Pipe du Grand-Papa van Adolphe Mouilleron, Marcel Broodthaers benadert in Das Recht het roken of juist het verbod erop vanuit een conceptuele invalshoek, terwijl Theo van Hoytema kikkers laat roken die gelukzalig op een dotterblad drijven. In de presentatie wordt uiteraard ook stilgestaan bij de relatie tussen fotografie en roken; want waar komt de geheimzinnigheid die wordt opgeroepen door in tabaksnevelen gehulde hoofden nu beter tot zijn recht dan in dit medium? Lucebert fotografeerde een circusdame, rustig rook uitblazend in afwachting – of juist na afloop – van een optreden, met de sigaret als noodzakelijk accessoire, waar Wally Elenbaas Greta Foree welhaast een bijrol laat innemen naast de sigaret in haar mond.

Smoking / No Smoking laat zien welke rol tabak in zijn vele verschijningsvormen heeft gespeeld in de kunst en hoe dit in de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag naar voren komt. Nu het erop lijkt dat roken langzaam maar zeker uit het openbare en wellicht het hele leven zal verdwijnen, zijn de verbeeldingen ervan in de kunst misschien nog het enige dat overblijft.

Tickets kopen