21 juni 2008 t/m 07 september 2008

Piet Zwart (1885-1977)

Vormingenieur

Persbeeld tentoonstelling Piet Zwart

Piet Zwart (1885-1977) dankt zijn bekendheid vooral aan zijn ontwerp van de Bruynzeelkeuken in 1938 en aan zijn vooruitstrevende grafische ontwerpen voor bedrijven als de PTT en de Nederlandsche Kabelfabriek. De grote overzichtstentoonstelling van Piet Zwart in het Gemeentemuseum Den Haag laat zien dat zijn oeuvre beduidend breder is dan dat. Hij werkte als binnenhuisarchitect, industrieel vormgever, reclametypograaf, fotograaf, criticus en docent en speelde in al deze hoedanigheden een belangrijke rol in het Nederlandse ontwerpklimaat van de twintigste eeuw. Door zijn veelzijdigheid en zijn invloed op huidige vormgevers riep de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers hem in 2000 uit tot “Ontwerper van de eeuw”.  

Piet Zwart noemde zichzelf liever vormingenieur of vormtechnicus dan ontwerper. Hij geloofde in functionaliteit, standaardisatie en machinale productie en profileerde zich als een van de eerste industriële vormgevers van Nederland. In zijn ogen moest een ontwerp zowel rekening houden met ergonomie en gebruiksvriendelijkheid als met massaproductie. De keuken die hij in 1938 voor de firma Bruynzeel ontwierp is daar een goed voorbeeld van. Het ontwerp van deze keuken is zeer vernieuwend voor die tijd. Voor het eerst konden huishoudelijke apparaten als ijskast en fornuis op een praktische manier worden geïntegreerd in de vormgeving. Alle elementen waren ontwikkeld volgens logische maatverhoudingen en konden door de consument naar eigen keuze worden samengesteld. Handige snufjes als glazen voorraadschuitjes, een uittrekbare broodplank en proviandrekjes maakten de keuken tot een schoolvoorbeeld van comfort en efficiency.                             

In het grafische werk van Piet Zwart is eenzelfde vernieuwingsdrang te herkennen. Zijn ontwerpen zijn strak en functioneel, maar bezitten tegelijkertijd een speels karakter. Een ‘groepsman’ was Zwart niet. Hij maakte geen deel uit van de Amsterdamse School en De Stijl, maar werd er wel door beïnvloed. Tegelijkertijd richtte hij zich op de internationale avant-garde, met name op het Russische constructivisme. In de jaren twintig toen Piet Zwart begon te werken voor de vooruitstrevende Nederlandsche Kabelfabriek in Delft kon hij voor het eerst vrijelijk experimenteren met grote en kleine letters, lijnen, cirkels en rasters. Hij maakte gebruik van alliteraties, de visuele werking van lettervormen, herhalingen en combinaties van cijfers en letters. Zo creëerde hij een geheel eigen en nieuwe stijl die tot op de dag van vandaag een grote invloed heeft.                          

Al snel incorporeerde Zwart ook foto’s in zijn reclamedrukwerk. Zijn fotografische werk kenmerkt zich eveneens door een zakelijke benadering, een voorliefde voor lijnen en vlakken en een bijzonder oog voor detail. Naast reclamefotografie maakte hij een tijdlang opnamen van oppervlaktestructuren van hout, metaal en textiel en close-ups van organische gegroeide vormen. Vaak bezitten deze foto’s een bijna machinaal element van repetitie, waaruit Zwarts grote bewondering voor structuur en evenwicht blijkt.                                                                                    

Dat Piet Zwart van vele markten thuis was, blijkt uit een stand voor de vijfde Utrechtse Jaarbeurs die hij in 1921ontwierp voor de Eerste Nederlandsche Celluloidwarenfabriek. Deze stand die eenvoudig en pretentieloos was, illustreert vooral zijn architectonische aspiraties. Korte tijd later nam hij de ontwerptekening nog eens opnieuw ter hand en bouwde hij een open constructivistisch bouwsel van diagonale, horizontale en verticale latten. Deze laatste revolutionaire jaarbeursstand is als reconstructie op de tentoonstelling te zien.

Tickets kopen