Naar Parijs

Als Mondriaan bijna 40 is, besluit hij om zijn leven radicaal om te gooien. Hij verruilt het leven in Amsterdam, waar hij langzaam maar zeker een aardige reputatie als landschapsschilder heeft opgebouwd, voor een nieuw en onzeker bestaan in Parijs. Maar de Franse hoofdstad lonkt en Mondriaan kan het niet weerstaan. Het is uiteindelijk in Parijs waar Mondriaan tot zijn iconische beeldtaal komt: de primaire kleuren, gecombineerd met horizontalen en verticalen.

Zo tegen het einde van 1911 begint Mondriaan met het onderbrengen van zijn schilderijen bij zijn vrienden, met de vraag of ze deze willen opslaan en mogelijkheden kunnen vinden om ze te verkopen. De meest lastige beslissing die hij moet nemen is het verbreken van zijn verloving met de Amsterdamse Greta Heijbroek. Ze zijn een paar maanden verloofd geweest, maar Heijbroek past niet langer in Mondriaans toekomstplannen. Hij schrijft hier later over aan een vriendin,

‘Je hebt zeker ook wel gehoord dat ik in ’t najaar bijna getrouwd was, maar gelukkig nog tijdig zach ik dat het slechts een illusie geweest was, al dat mooie. Hoewel ik altijd voor de kunst heb geleefd trekt me ’t mooie in ’t leven toch ook erg aan, en zoodoende doe ik dan soms dingen die vreemd lijken voor mij.’

Hij zegt de huur op van zijn atelier, en schrijft zich op 20 december 1911 definitief uit bij de gemeente. Het moment du suprême komt steeds dichterbij en in januari 1912 vertrekt hij per trein naar Frankrijk.

Maar, hoe kwam Mondriaan tot het besluit zijn leven totaal om te gooien en in het buitenland opnieuw te beginnen? Vanaf het moment dat hij afstudeert aan de kunstacademie is hij als kunstenaar op zoek naar een eigen, en vooral nieuwe, stijl. Deze zoektocht doet hij vooral door middel van het schilderen van landschappen, waarmee hij door de jaren heen enige bekendheid in de Nederlandse kunstwereld vergaat. Maar het is hem niet nieuw, radicaal genoeg. Samen met twee vrienden, richt Mondriaan in 1910 een nieuwe kunstenaarsvereniging op, waar alleen de meest vooruitstrevende kunstenaars lid van mogen worden. Mondriaan wordt secretaris in het bestuur van deze vereniging. In deze functie moet hij zich op de hoogte stellen van de nieuwste ontwikkelingen in de internationale kunst.

Het is deze week exact 106 jaar geleden dat Mondriaan voor het eerst naar Parijs gaat, de stad waar de modernste internationale kunstenaars wonen en werken. Wat Mondriaan tijdens zijn bezoek, tussen 13 en 23 mei, precies ziet – welke galeries, kunstenaars of musea hij bezoekt – is niet bekend. Maar dat het grote indruk maakt, is zeker. Het leidt tot het inzicht bij Mondriaan, dat als hij een nieuwe kunst wil maken, hij daar moet zijn waar de nieuwe kunst ontstaat. En zo geschiedde.