Een brug slaan tussen creatie en behoud

Bij restauratie denk je algauw aan schilderijen die honderden jaren geleden zijn gemaakt. Toch komt het weleens voor dat een heel jong schilderij moet worden gerestaureerd, zoals Paneele (2006-2008) van Matthias Weischer. De gebruikte materialen en techniek hadden een onvoorzien probleem veroorzaakt, waardoor de verf op vele plekken losliet.

Paneele is een sleutelstuk in het werk van Weischer. Hij begon er in 2006 aan en nadat hem in 2007 de prijs van de Deutsche Akademie Rom Villa Massimo werd toegekend kon hij een jaar in Rome werken. Dit leidde tot een verandering in zijn techniek en thematiek. Weischer richtte zich niet meer alleen op het thema ‘interieurs’, ging onder andere met dikkere verflagen werken en experimenteerde met papier-maché voor zijn zogeheten pulp paintings. In 2008 voltooide hij het schilderij dat nu symbool staat voor deze ontwikkeling. Datzelfde jaar werd Paneele getoond in het Gemeentemuseum tijdens een grote overzichtstentoonstelling, waarna het doek werd verworven voor de collectie.

Een kunstenaar kijkt vaak naar het directe effect van materialen, een restaurator houdt zich bezig met hoe dit materiaal zich gedraagt over een langere periode. In Paneele heeft Weischer tape gebruikt en bij het verwijderen daarvan zijn zwakkere plekken in de verf ontstaan, die zich door de ongunstige combinatie van materiaal en techniek ontwikkelden tot ‘opstaande verf’, zoals restauratoren dit noemen.  

Voor de restauratie van Paneele was er een bijzondere samenwerking mogelijk tussen de restaurator en de kunstenaar. Overleg met Weischer over zijn techniek zorgde voor meer inzicht in mogelijke oorzaken van het probleem. Ook kon hem worden gevraagd wat hij storend vond aan de verandering, hoe deze in strijd was met de bedoeling van het kunstwerk, om erachter te komen welke ingrepen nodig waren voor herstel.

Het schilderij van 210 x 330 cm was in de praktijk nog niet zo makkelijk te restaureren, zo moest er een houten werkbrug worden gebouwd om bij het midden van het schilderij te kunnen. Ook reageert jonge verf gevoelig op warmte, vocht en andere oplosmiddelen, zodat er heel voorzichtig te werk moest worden gegaan.

Dat Weischer ook het eindresultaat kwam bekijken getuigt van zijn betrokkenheid. Hij was zeer tevreden: ‘Great work, very well done! I’m happy, that the work is now restored and in a perfect condition, thanks for that.’

Auteur: Juul Bierings, restaurator in opleiding, Universiteit van Amsterdam