Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[917 stukken]
  • Afbeelding van Vor den Fabriken (Im Schatten no. 2)
    Afbeelding van Vor den Fabriken (Im Schatten no. 2)

    Vor den Fabriken (Im Schatten no. 2)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516179
  • Afbeelding van Kriegsinvalide und Arbeiter (Im Schatten no. 3)
    Afbeelding van Kriegsinvalide und Arbeiter (Im Schatten no. 3)

    Kriegsinvalide und Arbeiter (Im Schatten no. 3)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516180
  • Afbeelding van Streichholzverkäufer und Doppelstreife (Im Schatten no. 4)
    Afbeelding van Streichholzverkäufer und Doppelstreife (Im Schatten no. 4)

    Streichholzverkäufer und Doppelstreife (Im Schatten no. 4)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 38,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516181
  • Afbeelding van Löhnungstag (Im Schatten no. 5)
    Afbeelding van Löhnungstag (Im Schatten no. 5)

    Löhnungstag (Im Schatten no. 5)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516182
  • Afbeelding van Dämmerung (Im Schatten no. 6)
    Afbeelding van Dämmerung (Im Schatten no. 6)

    Dämmerung (Im Schatten no. 6)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1919-1920
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516183
  • Afbeelding van Früh um 5 Uhr! (Im Schatten no. 7)
    Afbeelding van Früh um 5 Uhr! (Im Schatten no. 7)

    Früh um 5 Uhr! (Im Schatten no. 7)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516184
  • Afbeelding van Inflation (Im Schatten no. 8)
    Afbeelding van Inflation (Im Schatten no. 8)

    Inflation (Im Schatten no. 8)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 48,0 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516185
  • Afbeelding van Menschen in der Strasse (Im Schatten no. 9)
    Afbeelding van Menschen in der Strasse (Im Schatten no. 9)

    Menschen in der Strasse (Im Schatten no. 9)

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 39,0 cm breedte 48,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516186
  • Afbeelding van Halbfigur mit Tier
    Afbeelding van Halbfigur mit Tier

    Halbfigur mit Tier

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1912
    hoogte 35,5 cm breedte 30,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515129
  • Afbeelding van 10918x1y13170
    Afbeelding van 10918x1y13170

    Oude man

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1906-1907
    hoogte 46,2 cm breedte 39,7 cm
    lithografie, inkt op chine collé
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515380
  • Afbeelding van 10918x1y13206
    Afbeelding van 10918x1y13206

    10918x1y13206

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1916
    beeld : hoogte 19,8 cm beeld : breedte 28,0 cm blad : hoogte 40,5 cm blad : breedte 49,6 cm
    ingekleurde houtsnede met aquarel op Japans papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515381
  • Afbeelding van Männlicher Akt (Selbstbildnis) I
    Afbeelding van Männlicher Akt (Selbstbildnis) I

    Männlicher Akt (Selbstbildnis) I

    Egon Schiele [1890-1918]

    1912
    hoogte 44,9 cm breedte 39,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516356
  • Afbeelding van Prophet
    Afbeelding van Prophet

    Prophet

    Emil Nolde [1867-1956]

    1912
    hoogte 23,2 cm breedte 16,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516142
  • Afbeelding van Thomas Rowlandson zum Andenken
    Afbeelding van Thomas Rowlandson zum Andenken

    Thomas Rowlandson zum Andenken

    Georg Grosz [1893-1959]

    1909-1959 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 26,9 cm breedte 20,4 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516176
  • Afbeelding van 10918x1y13317
    Afbeelding van 10918x1y13317

    Meisjeskop

    Erich Heckel [1883-1970]

    1913
    hoogte 35,2 cm breedte 25,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516261
  • Afbeelding van Liegende Frau
    Afbeelding van Liegende Frau

    Liegende Frau

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1912
    hoogte 29,5 cm breedte 23,3 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0780002

Pagina's