Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Kandinsky : 11 tableaux et 7 poèmes
    Afbeelding van Kandinsky : 11 tableaux et 7 poèmes

    Kandinsky : 11 tableaux et 7 poèmes

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    1945
    hoogte 28 cm breedte 36 cm
    diverse druktechnieken
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021469
  • Afbeelding van 10918x1y105115
    Afbeelding van 10918x1y105115

    Twee bomen

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    vermoedelijk Domburg
    1908-1910
    hoogte 73,2 cm breedte 91 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0335092
  • Afbeelding van Vliegdennenbos
    Afbeelding van Vliegdennenbos

    Vliegdennenbos

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    waarschijnlijk Domburg
    circa 1908
    hoogte 99,4 cm breedte 78 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0335093
  • Afbeelding van Trinkendes Pferd
    Afbeelding van Trinkendes Pferd

    Trinkendes Pferd

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 38,0 cm breedte 29,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750818
  • Afbeelding van Der Stier
    Afbeelding van Der Stier

    Der Stier

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 29,1 cm breedte 41,4 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750817
  • Afbeelding van Schlafende Hirtin
    Afbeelding van Schlafende Hirtin

    Schlafende Hirtin

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 41,9 cm breedte 29,9 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750816
  • Afbeelding van 10918x1y112430
    Afbeelding van 10918x1y112430

    Tijgers

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 30,5 cm breedte 42,7 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750815
  • Afbeelding van Der gefesselte Columbus
    Afbeelding van Der gefesselte Columbus

    Der gefesselte Columbus

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1905-1973 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 28,7 cm breedte 24,4 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020460
  • Afbeelding van Das Graphischen Jahrbuch
    Afbeelding van Das Graphischen Jahrbuch

    Das Graphischen Jahrbuch

    Hans Theodor Joel [onbekend] (uitgever, redactie en schriftelijke bijdragen) Karl Lang Verlag (uitgever) Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976] (houtsnede) Gottfried Graf [1881-1938] (houtsnede en schriftelijke bijdrage) Walther Ruttmann [1887-1941] (lithografie) illustraties: Ernst Barlach [1870-1938] Christian Rohlfs [1849-1938] Fritz Schaefler [1888-1954] Oskar Kokoschka [1886-1980] Max Unold [1885-1964] Conrad Felixmüller [1897-1977] Richard Seewald [1889-1976] schriftelijke bijdragen: Gustav Schiefler [1857-1935] Julius Meier-Graefe [1867-1935] Paul Westheim [1886-1963] Rosa Schapire [1874-1954] Kurt Gerstenberg [1886-1968] Willi Wolfradt [onbekend] Theodor Däubler [1876-1934] Eduard Trautner [onbekend] Wilhelm Michel [1877-1942] Kurt Pfister [onbekend] Felix Emmel [1888-1960]

    Darmstadt
    1919
    hoogte 22 cm breedte 17 cm
    boekdruk, houtsnede en lithografie
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020366
  • Afbeelding van Dangaster Park
    Afbeelding van Dangaster Park

    Dangaster Park

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1905-1964 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 35,2 cm breedte 44 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1026850
  • Afbeelding van Proclamatie bij de opbouw van een nieuw seizoen october 1932
    Afbeelding van Proclamatie bij de opbouw van een nieuw seizoen october 1932

    Proclamatie bij de opbouw van een nieuw seizoen october 1932

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1932
    hoogte 58,3 cm breedte 48,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1026568
  • Afbeelding van 10918x1y160880
    Afbeelding van 10918x1y160880

    Geboortekaartje voor Ate Johannes Zuithoff

    Hendrik N. Werkman [1882-1945]

    1941
    hoogte 11,7 cm breedte 7,4 cm
    sjabloondruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1040266
  • Afbeelding van Strassenverkehr
    Afbeelding van Strassenverkehr

    Strassenverkehr

    Paul Klee [1879-1940]

    1913
    hoogte 19,0 cm breedte 23,4 cm
    inkt en waterverf op papier op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 1000015
  • Afbeelding van Katze
    Afbeelding van Katze

    Katze

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1915-1924
    hoogte 51,2 cm breedte 67,2 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1000018
  • Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst
    Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst

    Jahrbuch der jungen Kunst

    Leipzig Verlag (uitgever) Klinkhardt & Biermann (uitgever) Max Pechstein [1881-1955] (litho en ontwerp omslag) Franz Nitzsche [onbekend] (houtsnede) Max Burchartz [1887-1961] (litho) Evarist Adam Weber [1887-?] (houtsnede) Wilhelm Morgner [1891-1917] (linoleumsnede) Josef Eberz [1880-1942] (litho) Lyonel Feininger [1871-1956] (houtsnede) Erich Waske [1889-1978] (litho) schriftelijke bijdragen van o.a.: Prof. Dr. Georg Biermann [1880-1949] (eindredactie) Joachim Kirchner [1890-1978] Theodor Däubler [1876-1934] Otto Flake [1880-1963] Adolf Behne [1885-1948] Willi Wolfradt [onbekend] Hermann von Wedderkop [1875-1956]

    1920
    hoogte 27,5 cm breedte 21 cm
    boekdruk, lithografie, houtsnede linoleumsnede en ets
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020448
  • Afbeelding van Ein Zentrum (Een centrum)
    Afbeelding van Ein Zentrum (Een centrum)

    Ein Zentrum (Een centrum)

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    Weimar (Duitsland)
    1924
    hoogte 190,3 cm breedte 118,1 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0334730

Pagina's