Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Het kouter, no. 2
    Afbeelding van Het kouter, no. 2

    Het kouter, no. 2

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave en vormgeving) Herman Poort [1886-1933] (auteur] Evert van Linge [1895-1964] (auteur) Job Hansen [1899-1960] (auteur) Jan Jordens [1883-1962] (auteur en illustratie voorpagina) Poj, Poj (pseudoniem van Johan Dijkstra) [1896-1978] (auteur) Jan Altink [1885-1971] (illustratie) Jan van der Zee [1898-1988] (illustratie) Alida Pott [1888-1931] (logo De ploeg)

    januari 1925
    hoogte 32,2 cm breedte 25 cm
    drukwerk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1042139
  • Afbeelding van Het kouter, no. 3
    Afbeelding van Het kouter, no. 3

    Het kouter, no. 3

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave en vormgeving) Boeije Koning (pseudoniem van Johan Dijkstra) [1896-1978] (auteur) Poj, Poj (pseudoniem van Johan Dijkstra) [1896-1978] (auteur) Job Hansen [1899-1960] (auteur) Evert van Linge [1895-1964] (auteur) George Martens [1894-1979] (illustratie voorpagina) Johan Dijkstra [1896-1978] (illustratie) Alida Pott [1888-1931] (logo De ploeg)

    augustus 1925
    hoogte 32,2 cm breedte 25 cm
    drukwerk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1042140
  • Afbeelding van Het kouter, no. 4 - Tentoonstellingsnummer
    Afbeelding van Het kouter, no. 4 - Tentoonstellingsnummer

    Het kouter, no. 4 - Tentoonstellingsnummer

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave, vormgeving en een illustratie) Lodewijk van Deyssel (pseudoniem van Karel J.L. Alberdingk Thijm) [1864-1952] (auteur) Gotthold Ephraim Lessing [1729-1781] (auteur) Immanuel Kant [1724-1804] (auteur) Hugo von Hofmannsthal [1874-1929] (auteur) Paul Cézanne [1839-1906] (auteur) Vincent van Gogh [1853-1890] (auteur) Auguste Renoir [1841-1919] (auteur) Alida Pott [1888-1931] (logo De ploeg)

    4 oktober 1925
    hoogte 25 cm breedte 16,1 cm
    drukwerk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1042141
  • Afbeelding van Bild 8
    Afbeelding van Bild 8

    Bild 8

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    circa 1914
    hoogte 70 cm breedte 60 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0335245
  • Afbeelding van Ruhende
    Afbeelding van Ruhende

    Ruhende

    Erich Heckel [1883-1970]

    1914
    hoogte 44,9 cm breedte 31,2 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750674
  • Afbeelding van Die Hirtin
    Afbeelding van Die Hirtin

    Die Hirtin

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 37,4 cm breedte 21,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750821
  • Afbeelding van Tierlegende
    Afbeelding van Tierlegende

    Tierlegende

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 28,6 cm breedte 39,6 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750820
  • Afbeelding van Eidechse
    Afbeelding van Eidechse

    Eidechse

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 18,6 cm breedte 17,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750819
  • Afbeelding van Expressionismus : Die Kunstwende
    Afbeelding van Expressionismus : Die Kunstwende

    Expressionismus : Die Kunstwende

    Franz Marc [1880-1916] (Wildpferdchen, houtsnede) Heinrich Campendonk [1889-1957] (Zwei Ziegen, houtsnede) Rudolf Bauer [1889-1953] (zonder titel, 2 linoleumdrukken) Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (Baum; zonder titel; Waldweg, 3 houtsnedes) Arnold Topp [1887-1960] (zonder titel, houtsnede) Herwarth Walden [1878-1941] (redactie)

    1918
    hoogte 32 cm breedte 24,5 cm
    boekdruk, houtsnede, linoleumdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021105
  • Afbeelding van Zwei Bauernmädchen
    Afbeelding van Zwei Bauernmädchen

    Zwei Bauernmädchen

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907] Otto Modersohn [1865-1943]

    1899-1902
    hoogte 28,6 cm breedte 39,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750798
  • Afbeelding van Bildnis einer Bäuerin
    Afbeelding van Bildnis einer Bäuerin

    Bildnis einer Bäuerin

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1899-1902
    hoogte 25,4 cm breedte 30,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750797
  • Afbeelding van Tierlegende
    Afbeelding van Tierlegende

    Tierlegende

    Franz Marc [1880-1916]

    1912-1913
    hoogte 25,4 cm breedte 34,7 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750813
  • Afbeelding van Sitzender Mädchenakt
    Afbeelding van Sitzender Mädchenakt

    Sitzender Mädchenakt

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1899-1902
    hoogte 37,5 cm breedte 29,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750802
  • Afbeelding van Blinde Frau im Walde
    Afbeelding van Blinde Frau im Walde

    Blinde Frau im Walde

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    eerste staat 1899-1902, deze prent is gedrukt 1913-'14 (derde staat)
    hoogte 40,0 cm breedte 30,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750801
  • Afbeelding van Sitzende Alte
    Afbeelding van Sitzende Alte

    Sitzende Alte

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1899-1902
    hoogte 39,8 cm breedte 30 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750800
  • Afbeelding van Die Frau mit der Gans
    Afbeelding van Die Frau mit der Gans

    Die Frau mit der Gans

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1902
    hoogte 29,9 cm breedte 39,9 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750799

Pagina's