Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Blad voor Kunst
    Afbeelding van Blad voor Kunst

    Blad voor Kunst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgever, drukker en bijdrage inhoud) Jan Wiegers [1893-1959] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) Jan Jordens [1883-1962] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) August Defresne [1893-1961] (redactie letterkunde en toneel, bijdrage inhoud) Daniël Ruyneman [1886-1963] (redactie muziek) Kurt Heynicke [1891-1985] (bijdrage inhoud) Louis Saalborn [1891-1957] (bijdrage inhoud) Piet van Wijngaerdt [1873-1964] (bijdrage inhoud)

    februari 1922
    hoogte 31,4 cm breedte 28 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021156
  • Afbeelding van Blad voor Kunst
    Afbeelding van Blad voor Kunst

    Blad voor Kunst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Jan Wiegers [1893-1959] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) Jan Jordens [1883-1962] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) August Defresne [1893-1961] (redactie letterkunde en toneel, bijdrage inhoud) Daniël Ruyneman [1886-1963] (redactie muziek, bijdrage inhoud) Gerard Jordens [onbekend] (bijdrage inhoud) Valentijn Edgar Van Uytvanck [1896-1950] (bijdrage inhoud) Louis Saalborn [1891-1957] (bijdrage inhoud)

    november 1921
    hoogte 31,4 cm breedte 28 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021158
  • Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst
    Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst

    Jahrbuch der jungen Kunst

    Leipzig Verlag (uitgever) Klinkhardt & Biermann (uitgever) Georg Alexander Mathéy [1884-1968] (ontwerp omslag, linoleumsnede) Max Beckmann [1884-1950] (litho) Robert Kohl [1891-?] (litho) Wilhelm Kohlhoff [1893-1971] (litho) Bernhard Kretzschmar [1889-1972] (litho) Walter Teutsch [1883-1964] (houtsnede) Franz Maria Jansen [1885-1958] (houtsnede) schriftelijke bijdragen van o.a.: Georg Biermann [1880-1949] Theodor Däubler [1876-1934] Friedrich Markus Huebner [1886-1964] Hermann von Wedderkop [1875-1956] Paul Erich Küppers [onbekend] Joachim Kirchner [1890-1978]

    1922
    hoogte 29 cm breedte 21 cm
    boekdruk, lithografie, linoleumsnede en houtsnede
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020446
  • Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst
    Afbeelding van Jahrbuch der jungen Kunst

    Jahrbuch der jungen Kunst

    Leipzig Verlag (uitgever) Klinkhardt & Biermann (uitgever) Heinrich Campendonk [1889-1957] (houtsnede) Franz Heckendorf [1888-1962] (litho) Ewald Mataré [1887-1965] (houtsnede) Georg Grosz [1893-1959] (litho) Josef Achmann [1885-1958] (houtsnede) Eberhard Viegener [1890-1967] (houtsnede) Ferdy Horrmeyer [1890-1960] (ontwerp omslag) schriftelijke bijdragen van o.a.: Prof. Dr. Georg Biermann [1880-1949] (eindredactie) Friedrich Markus Huebner [1886-1964] Theodor Däubler [1876-1934] Eckart von Sydow [onbekend] Hermann von Wedderkop [1875-1956] Adolphe Basler [onbekend] Willi Wolfradt [onbekend] Oskar Maria Graf [1894-1967] Adolf Behne [1885-1948] Joachim Kirchner [1890-1978]

    1921
    hoogte 27,1 cm breedte 21 cm
    boekdruk, houtsnede, lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020447
  • Afbeelding van Contes D'Horace Van Offel
    Afbeelding van Contes D'Horace Van Offel

    Contes D'Horace Van Offel

    Horace Van Offel [1878-1944} (auteur) Albert Crommelynck [1902-1993] (graveur Portret van Horace Van Offel en Les cygnes noirs) James Ensor [1860-1949] (graveur Le moulin au diable) Léon Spilliaert [1881-1946] (graveur Les flèches et la faux) Philibert Cockx [1879-1949] (graveur Le paradis perdu) Albert Servaes [1883-1966] (graveur L’étrange rencontre) Frans Masereel [1889-1972] (graveur L’aigle de Distelmonde) Albert Saverys [1886-1964] (graveur Le loup-garou) Willem Paerels [1878-1962] (graveur Deux vérités) Anto Carte [1886-1954] (graveur Saint-Alathène) Louis Buisseret [1888-1956] (graveur L’ombre fugitive) Edmond Van Offel [1871-1959] (graveur Le dragon de Maroussia) Marcel Stobbaerts [1899-1979] (graveur Le nez de Cléopatre) Maurice de Vlaminck [1876-1958] (graveur Simon le musicien) Hector Letellier [?-1954] (graveur L’enfant perdu) Isidore Opsomer [1878-1967] (graveur Les crêpes ensorcelées) Anne-Pierre De Kat [1881-1968] (graveur Callixte) Rodolphe Strebelle [1880-1959] (graveur La galère) Jean Brusselmans [1884-1953] (graveur Sept flèches) Edgard Tytgat [1879-1957) (graveur Le poulet estropié) George Minne [1866-1941] (graveur La madone d’argent) Léon Navez [1900-1967] (graveur L’ange des rameaux) Floris Jespers [1889-1965] (graveur Quatorze sabots)

    1935
    cassette: hoogte 30,5 cm breedte 24 cm
    boekdruk en ets; inkt op Vergé d'Arches
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020551
  • Afbeelding van Het kouter, no. 5
    Afbeelding van Het kouter, no. 5

    Het kouter, no. 5

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave en vormgeving) Jan Jordens [1883-1962] (auteur) Johan Dijkstra [1896-1978] (auteur) Jan Wiegers [1893-1959] (illustraties)

    november 1925
    hoogte 32,2 cm breedte 25 cm
    drukwerk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1042142
  • Afbeelding van 10918x1y11102
    Afbeelding van 10918x1y11102

    Naakte jongeling met gestrekte armen (vz); Vooroverliggend naakt (az)

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1907
    hoogte 45,6 cm breedte 31,0 cm
    potlood op papier (voorzijde en achterzijde)
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513267
  • Afbeelding van 10918x1y26739
    Afbeelding van 10918x1y26739

    Vensterhanger met voorstelling van een zeilschip

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerper en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Den Haag
    circa 1918-1920
    diameter 24 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 0393011
  • Afbeelding van 10918x1y26740
    Afbeelding van 10918x1y26740

    Vensterhanger met compositie in paars, blauw, groen en rood

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerper en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Den Haag
    circa 1920
    diameter 27 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 0393012
  • Afbeelding van 10918x1y99665
    Afbeelding van 10918x1y99665

    Portret van mejuffrouw Alma

    Georg Kolbe [1877-1947]

    1930-1935
    hoogte 50,0 cm breedte 37,0 cm diepte 26,0 cm
    brons
    Gemeentemuseum Den Haag: 0330123
  • Afbeelding van Bild no. 119
    Afbeelding van Bild no. 119

    Bild no. 119

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1919
    hoogte 60,2 cm breedte 78,5 cm
    lijmverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333553
  • Afbeelding van Zonder titel
    Afbeelding van Zonder titel

    Zonder titel

    Leo Gestel [1881-1941]

    1932
    hoogte 78,5 cm breedte 66,7 cm
    houtskool en pastel op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0182764
  • Afbeelding van 10918x1y103497
    Afbeelding van 10918x1y103497

    Liggend naakt op de rug gezien

    Leo Gestel [1881-1941]

    circa 1909-1910
    hoogte 57,0 cm breedte 154,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333480
  • Afbeelding van Mütter
    Afbeelding van Mütter

    Mütter

    Käthe Kollwitz [1867-1945]

    ontwerp 1919 afdruk 1931
    hoogte 44,5 cm breedte 58,3 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1045836
  • Afbeelding van Le verger
    Afbeelding van Le verger

    Le verger

    James Ensor [1860-1949]

    1886
    beeldmaat: hoogte 15,5 cm breedte 24,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516331
  • Afbeelding van Werkman
    Afbeelding van Werkman

    Werkman

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Paul Bromberg [1893-1949] (redactie) Willem Sandberg [1897-1984] (redactie)

    1949
    hoogte 30,8 cm breedte 23,4 cm
    offsetdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0323689

Pagina's