Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van The next call 2
    Afbeelding van The next call 2

    The next call 2

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Jan Wiegers [1893-1959]

    1923
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514404
  • Afbeelding van The next call 3
    Afbeelding van The next call 3

    The next call 3

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Jan Wiegers [1893-1959]

    1924
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514405
  • Afbeelding van The next call 4
    Afbeelding van The next call 4

    The next call 4

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Job Hansen [1899-1960] (tekst)

    1924
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514406
  • Afbeelding van The next call 5
    Afbeelding van The next call 5

    The next call 5

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1924
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514407
  • Afbeelding van The next call 6
    Afbeelding van The next call 6

    The next call 6

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (tekst en vormgeving) Job Hansen [1899-1960] (tekst)

    1924
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514408
  • Afbeelding van The next call 7
    Afbeelding van The next call 7

    The next call 7

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (tekst) Wobbe Alkema [1900-1984] (linoleumsneden) Jan van der Zee [1898-1908] (linoleumsneden)

    1926
    hoogte 27,5 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk en linoleumsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514409
  • Afbeelding van The next call 8
    Afbeelding van The next call 8

    The next call 8

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1926
    hoogte 27,5 cm breedte 21,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514410
  • Afbeelding van The next call 9
    Afbeelding van The next call 9

    The next call 9

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1926
    hoogte 35,0 cm breede 21,2 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514411
  • Afbeelding van De haai
    Afbeelding van De haai

    De haai

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920-1921
    hoogte 40,9 cm breedte 54,3 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0272849
  • Afbeelding van 10918x1y147966
    Afbeelding van 10918x1y147966

    Besneeuwd dorpsgezicht met bomen (Blaricum)

    Leo Gestel [1881-1941]

    1937
    hoogte 58 cm breedte 77,5 cm
    houtskool op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320437
  • Afbeelding van Interieur
    Afbeelding van Interieur

    Interieur

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1920
    hoogte 77,1 cm breedte 65,9 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333544
  • Afbeelding van Gezicht op Moskou uit het raam van Kandinsky's woning aan het Zubovsky Plein 1
    Afbeelding van Gezicht op Moskou uit het raam van Kandinsky's woning aan het Zubovsky Plein 1

    Gezicht op Moskou uit het raam van Kandinsky's woning aan het Zubovsky Plein 1

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    Moskou (Rusland)
    circa 1916
    hoogte 41,9 cm breedte 39,1 cm
    olieverf op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332025
  • Afbeelding van Dada Zeitschriften
    Afbeelding van Dada Zeitschriften

    Dada Zeitschriften

    Verlag Lutz Schulenburg Edition Nautilus (uitgever) Oktoberdruck (drukker) Met bijdragen van: Otto Flake [1880-1963] Max Ernst [1891-1976] Raoul Hausmann [1886-1971] Johannes Theodor Baargeld [1892-1927] Tristan Tzara [1896-1963] André Breton [1896-1966] Hans Arp [1886-1966] Georges Ribemont-Dessaignes [1884-1974] Francis Picabia [1879-1953] Paul Éluard [1895-1952] Louis Aragon [1897-1982] Heinrich Hoerle [1895-1936] Philippe Soupault [1897-1990] Richard Huelsenbeck [1892-1974] Angelika Hoerle [1899-1923] Walter Serner [1889-1942] Georg Grosz [1893-1959] Giorgio De Chirico [1888-1978] Hugo Ball [1886-1927] John Heartfield [1891-1968] Wieland Herzfelde [1896-1988] Walter Mehring [1896-1981] Jakob van Hoddis [1887-1942] Viking Eggeling [1880-1925] Fritz Baumann [1886-1942] Franz Wilhelm Seiwert [1894-1933] Anton Räderscheidt [1892-1970] Guillaume Apollinaire [1880-1918] Marcel Janco [1895-1984] Wassily Kandinsky [1866-1944] Marcel Slodki [1892-1943] Augusto Giacometti [1877-1947] Christian Schad [1894-1982] Kurt Schwitters [1887-1948] Sophie Taeuber-Arp [1889-1943] Franz Jung [1888-1963]

    Hamburg (uitgever) ; Berlijn (drukker)
    1978 (heruitgave) 1920 (oorspronkelijke uitgave)
    hoogte 30 cm breedte 23,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019376
  • Afbeelding van Blad voor Kunst
    Afbeelding van Blad voor Kunst

    Blad voor Kunst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgever, drukker) Jan Wiegers [1893-1959] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) Jan Jordens [1883-1962] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) August Defresne [1893-1961] (redactie letterkunde en toneel, bijdrage inhoud) Daniël Ruyneman [1886-1963] (redactie muziek, bijdrage inhoud) A.R. Wittop Koning [1878-1961] (redactie) Dr. Géza Berger [1892-1942] (bijdrage inhoud) H. de Vries [onbekend] (bijdrage inhoud) Gerard Jordens [onbekend] (bijdrage inhoud)

    oktober 1921
    hoogte 31,4 cm breedte 28 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021153
  • Afbeelding van Blad voor Kunst
    Afbeelding van Blad voor Kunst

    Blad voor Kunst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgever, drukker) Jan Wiegers [1893-1959] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) Jan Jordens [1883-1962] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) August Defresne [1893-1961] (redactie letterkunde en toneel, bijdrage inhoud) Daniël Ruyneman [1886-1963] (redactie muziek) Jozef Cantré [1890-1957] (bijdrage inhoud) Henri Victor Gabriel Le Fauconnier [1881-1946] (bijdrage inhoud) Dr. Friedrich Markus Huebner [1886-1964] (bijdrage inhoud)

    december 1921
    hoogte 31,4 cm breedte 28 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021154
  • Afbeelding van Blad voor Kunst
    Afbeelding van Blad voor Kunst

    Blad voor Kunst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgever, drukker) Jan Wiegers [1893-1959] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) Jan Jordens [1883-1962] (redactie beeldende kunst, bijdrage inhoud) August Defresne [1893-1961] (redactie letterkunde en toneel, bijdrage inhoud) Daniël Ruyneman [1886-1963] (redactie muziek, bijdrage inhoud) Valentijn Edgar Van Uytvanck [1896-1950] (bijdrage inhoud) Gerard Jordens [onbekend] (bijdrage inhoud) Louis Saalborn [1891-1957] (bijdrage inhoud)

    januari 1922
    hoogte 31,4 cm breedte 28 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021155

Pagina's