Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Gesichter : Original-Radierungen von Max Beckmann
    Afbeelding van Gesichter : Original-Radierungen von Max Beckmann

    Gesichter : Original-Radierungen von Max Beckmann

    J. Meier-Graefe [1867-1935] (auteur inleiding en uitgever) Verlag der Marées Gesellschaft [onbekend] (uitgever) W. Drugulin [onbekend] (drukker tekstboek) Emil Rudolf Weiss [1875-1942] (opmaak tekstboek) Max Beckmann [1884-1950] (bijbehorende prenten)

    München; Leipzig
    uitgave: 1919
    tekstboek: hoogte 49,8 cm; breedte 34,4 cm map: hoogte 55,2 cm; breedte 40,7 cm
    tekstboek: boekdruk op geschept papier, gebonden in omslag van bruin japans papier map: karton, papier en linnen
    Gemeentemuseum Den Haag: 1021369
  • Afbeelding van 10918x1y137228
    Afbeelding van 10918x1y137228

    Catalogus De Ploeg 1924

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Jan Wiegers [1893-1959] Johan Dijkstra [1896-1978] Jan Jordens [1883-1962] George Martens [1894-1979] Jan van der Zee [1898-1988]

    1924
    hoogte 21,7 cm breedte 13,7 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020853
  • Afbeelding van 10918x1y167172
    Afbeelding van 10918x1y167172

    Kalenderblad januari 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046528
  • Afbeelding van 10918x1y167173
    Afbeelding van 10918x1y167173

    Kalenderblad februari 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046529
  • Afbeelding van 10918x1y167174
    Afbeelding van 10918x1y167174

    Kalenderblad maart 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046530
  • Afbeelding van 10918x1y167175
    Afbeelding van 10918x1y167175

    Kalenderblad april 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046531
  • Afbeelding van 10918x1y167176
    Afbeelding van 10918x1y167176

    Kalenderblad mei 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046532
  • Afbeelding van 10918x1y167177
    Afbeelding van 10918x1y167177

    Kalenderblad juni 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046533
  • Afbeelding van 10918x1y167178
    Afbeelding van 10918x1y167178

    Kalenderblad juli 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046534
  • Afbeelding van 10918x1y167179
    Afbeelding van 10918x1y167179

    Kalenderblad augustus 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046535
  • Afbeelding van 10918x1y167180
    Afbeelding van 10918x1y167180

    Kalenderblad september 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046536
  • Afbeelding van 10918x1y167181
    Afbeelding van 10918x1y167181

    Kalenderblad oktober 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046537
  • Afbeelding van 10918x1y167182
    Afbeelding van 10918x1y167182

    Kalenderblad november 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046538
  • Afbeelding van 10918x1y167183
    Afbeelding van 10918x1y167183

    Kalenderblad december 1943

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1046539
  • Afbeelding van Hansaflotte
    Afbeelding van Hansaflotte

    Hansaflotte

    Lyonel Feininger [1871-1956]

    1918
    hoogte 23,5 cm breedte 32,4 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514265
  • Afbeelding van The next call 1
    Afbeelding van The next call 1

    The next call 1

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1923
    hoogte 27,0 cm breedte 21,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0514403

Pagina's