Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Netzflicker (uit de map Sema)
    Afbeelding van Netzflicker (uit de map Sema)

    Netzflicker (uit de map Sema)

    Julius Wolfgang Schülein [1881-onbekend]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029460
  • Afbeelding van Liebespaar (uit de map Sema)
    Afbeelding van Liebespaar (uit de map Sema)

    Liebespaar (uit de map Sema)

    Carl Schwalbach [onbekend]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029461
  • Afbeelding van 10918x1y142250
    Afbeelding van 10918x1y142250

    Dorpsgezicht

    Leo Gestel [1881-1941]

    1916
    hoogte 113,5 cm breedte 127,5 cm
    krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320447
  • Afbeelding van 10918x1y135213
    Afbeelding van 10918x1y135213

    Facsimile's van Die Pleite (no. 4 en no. 6) en Schutzhaft in een map

    Georg Grosz [1893-1959] John Heartfield [1891-1968] Wieland Herzfelde [1896-1988] (oorspronkelijke uitgever) Der Malik-Verlag [1916-1947] (oorspronkelijke uitgever) Verlag der Buchhandlung Walther König [1969-...] (uitgever facsimile) Verlag Gaehme, Henke [onbekend] (uitgever facsimile)

    facsimile: Keulen oospronkelijke uitgave: Berlijn / Leipzig
    herdruk: 1980 oospronkelijke uitgave: maart 1919 (Schutzhaft, uitgegeven i.p.v. Die Pleite no. 2) mei 1919 (Die Pleite, no. 4) januari 1920 (Die Pleite, no. 6)
    hoogte 32,5 cm breedte 25 cm
    boekdruk, inkt op papier in kartonnen omslag
    Gemeentemuseum Den Haag: 1018902
  • Afbeelding van 10918x1y148565
    Afbeelding van 10918x1y148565

    Winterlandschap met trekkende vogels

    Leo Gestel [1881-1941]

    1896-1941 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 131,5 cm breedte 175,0 cm
    pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320453
  • Afbeelding van 10918x1y148613
    Afbeelding van 10918x1y148613

    Paardenstudies

    Leo Gestel [1881-1941]

    1896-1941 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 85,8 cm breedte 74,0 cm
    houtskool en pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320473
  • Afbeelding van Beiers woud
    Afbeelding van Beiers woud

    Beiers woud

    Leo Gestel [1881-1941]

    1923
    hoogte 98,6 cm breedte 72,0 cm
    houtskool en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320485
  • Afbeelding van 10918x1y148618
    Afbeelding van 10918x1y148618

    Vrouwenfiguur

    Leo Gestel [1881-1941]

    1931
    hoogte 69,0 cm breedte 53,8 cm
    pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320487
  • Afbeelding van Sneeuw in Blaricum
    Afbeelding van Sneeuw in Blaricum

    Sneeuw in Blaricum

    Leo Gestel [1881-1941]

    1937
    hoogte 88,5 cm breedte 112,5 cm
    Siberisch krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320499
  • Afbeelding van Frau (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Frau (uit map I van Die Schaffenden)

    Frau (uit map I van Die Schaffenden)

    Alexander Archipenko [1887-1964]

    1921
    hoogte 37,9 cm breedte 17,1 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041233
  • Afbeelding van Stilleben (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Stilleben (uit map I van Die Schaffenden)

    Stilleben (uit map I van Die Schaffenden)

    Alexander Archipenko [1887-1964]

    1921
    hoogte 29,0 cm breedte 38,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041234
  • Afbeelding van Akt (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Akt (uit map I van Die Schaffenden)

    Akt (uit map I van Die Schaffenden)

    Max Burchartz [1887-1961]

    1920
    hoogte 36,5 cm breedte 26,3 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041235
  • Afbeelding van Mädchenkopf (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Mädchenkopf (uit map I van Die Schaffenden)

    Mädchenkopf (uit map I van Die Schaffenden)

    Max Kaus [1891-1977]

    1920
    hoogte 28,0 cm breedte 12,3 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041236
  • Afbeelding van Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)

    Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)

    Otto Mueller [1874-1930]

    1921
    hoogte 35,2 cm breedte 28,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041237
  • Afbeelding van Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)

    Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)

    Max Burchartz [1887-1961]

    1921
    hoogte 38,3 cm breedte 27,2 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041238
  • Afbeelding van Varieté (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Varieté (uit map I van Die Schaffenden)

    Varieté (uit map I van Die Schaffenden)

    Otto Mueller [1874-1930]

    1921
    hoogte 26,2 cm breedte 18,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041239

Pagina's