Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van 10918x1y118560
    Afbeelding van 10918x1y118560

    Compositie

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 64,0 cm breedte 49,0 cm
    Oostindische inkt en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122170
  • Afbeelding van Dakgezicht in zwart en wit
    Afbeelding van Dakgezicht in zwart en wit

    Dakgezicht in zwart en wit

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 62,0 cm breedte 47,0 cm
    Oostindische inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122168
  • Afbeelding van 10918x1y118563
    Afbeelding van 10918x1y118563

    Ontwerp voor een glas-in-loodraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 112,2 cm breedte 91,8 cm
    waterverf en Oostindische inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320530
  • Afbeelding van 10918x1y118564
    Afbeelding van 10918x1y118564

    Ontwerp voor een glas-in-loodraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 97,1 cm breedte 139,2 cm
    waterverf en Oostindische inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320522
  • Afbeelding van 10918x1y118565
    Afbeelding van 10918x1y118565

    Ontwerp voor een glas-in-loodraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 96,0 cm breedte 102,8 cm
    waterverf en Oostindische inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320532
  • Afbeelding van 10918x1y118567
    Afbeelding van 10918x1y118567

    Glas-in-lood vestibuleraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerp en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Den Haag (ontwerp en uitvoering)
    1920
    hoogte 136 cm breedte 71,5 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 1002707
  • Afbeelding van 10918x1y118568
    Afbeelding van 10918x1y118568

    Deurpaneel van glas-in-lood

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerp en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Den Haag (ontwerp en uitvoering)
    1920
    hoogte 166,5 cm breedte 68,5 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 1002708
  • Afbeelding van 10918x1y118569
    Afbeelding van 10918x1y118569

    Bovenlicht van glas-in-lood

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerp en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Den Haag
    1920
    hoogte 166,5 cm breedte 68,5 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 1002709
  • Afbeelding van Arbeiterfrau mit Schlafendem Jungen
    Afbeelding van Arbeiterfrau mit Schlafendem Jungen

    Arbeiterfrau mit Schlafendem Jungen

    Käthe Kollwitz [1867-1945]

    1927
    hoogte 39,0 cm breedte 33,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0015667
  • Afbeelding van 10918x1y150322
    Afbeelding van 10918x1y150322

    Portret van boer Bos

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1943
    hoogte 50,8 cm breedte 32,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0485753
  • Afbeelding van 10918x1y113377
    Afbeelding van 10918x1y113377

    Zittende naakte vrouw, leunend naar rechts

    Egon Schiele [1890-1918]

    1918
    hoogte 44,5 cm breedte 29,5 cm
    zwart krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1000007
  • Afbeelding van Die Fürstin
    Afbeelding van Die Fürstin

    Die Fürstin

    Max Beckmann [1884-1950] (graficus, 6 etsen) Kasimir Edschmid [1890-1966] (auteur)

    1918
    hoogte 32,4 cm breedte 24 cm
    boekdruk en ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020223
  • Afbeelding van 10918x1y147942
    Afbeelding van 10918x1y147942

    Grazend schaap

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1934
    hoogte 43,0 cm breedte 48,3 cm
    kleurpotlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122039
  • Afbeelding van 10918x1y147943
    Afbeelding van 10918x1y147943

    Koeien in stal

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1934
    hoogte 43,6 cm breedte 48,0 cm
    kleurpotlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122038
  • Afbeelding van 10918x1y147944
    Afbeelding van 10918x1y147944

    Kalf liggend in stal

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1934
    hoogte 44,8 cm breedte 48,3 cm
    potlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122037
  • Afbeelding van 10918x1y143210
    Afbeelding van 10918x1y143210

    Affiche voor tentoonstelling De Ploeg in de zalen van Pictura

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp)

    1931
    hoogte 65 cm breedte 50 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1026696

Pagina's