Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)

    Polnische Familie (uit map I van Die Schaffenden)

    Otto Mueller [1874-1930]

    1921
    hoogte 35,2 cm breedte 28,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041237
  • Afbeelding van Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)

    Selbstporträt (uit map I van Die Schaffenden)

    Max Burchartz [1887-1961]

    1921
    hoogte 38,3 cm breedte 27,2 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041238
  • Afbeelding van Varieté (uit map I van Die Schaffenden)
    Afbeelding van Varieté (uit map I van Die Schaffenden)

    Varieté (uit map I van Die Schaffenden)

    Otto Mueller [1874-1930]

    1921
    hoogte 26,2 cm breedte 18,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041239
  • Afbeelding van 10918x1y115950
    Afbeelding van 10918x1y115950

    Stier in een stal

    Alfred Kubin [1877-1959]

    1898-1952 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 22,0 cm breedte 24,5 cm
    ingekleurde lithografie, inkt en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1000643
  • Afbeelding van 10918x1y115517
    Afbeelding van 10918x1y115517

    Liggend naakt

    Leo Gestel [1881-1941]

    1929
    hoogte 77,7 cm breedte 108,5 cm
    gouache op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320495
  • Afbeelding van Männer am Strand
    Afbeelding van Männer am Strand

    Männer am Strand

    Erich Heckel [1883-1970]

    1919
    hoogte 28,1 cm breedte 22,0 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750673
  • Afbeelding van 10918x1y121867
    Afbeelding van 10918x1y121867

    Studie voor een portret van Mevrouw Lieser

    Gustav Klimt [1862-1918]

    1917-1918
    hoogte 50 cm breedte 32.2 cm
    potlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1005873
  • Afbeelding van Kandide oder die beste Welt
    Afbeelding van Kandide oder die beste Welt

    Kandide oder die beste Welt

    Paul Klee [1879-1940] (illustrator) Voltaire [1694-1778] (auteur) Kurt Wolff Verlag (uitgever)

    München
    1920 (uitgave, de tekeningen zijn vervaardigd in 1911)
    hoogte 25,5 cm breedte 19,8 cm
    boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020244
  • Afbeelding van Les malheurs des immortels
    Afbeelding van Les malheurs des immortels

    Les malheurs des immortels

    Max Ernst [1891-1976] (oorspronkelijke collages en auteur) Paul Éluard [1895-1952] (auteur) Ulrich Serbser [onbekend] (vertaling) Kurt Liebig [onbekend] (drukker boek) Joseph Fassbender [1903-1974] (typografie) Verlag Galerie der Spiegel [1945-...] (uitgever)

    Innsbruck, Tirol (collages en teksten) Rodenkirchen (druk boek) Keulen (uitgave)
    deze uitgave: na 1945 heruitgave van de eerste druk uit 1922
    hoogte 32,6 cm breedte 21,7 cm
    boekdruk, inkt op papier (Japanse vouwwijze) illustraties in boek: zinketsen illustratie op kaft: zinkets, inkt op zwart papier met gescheurde randen kaft: karton in papier gevouwen
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020497
  • Afbeelding van Ein Totentanz
    Afbeelding van Ein Totentanz

    Ein Totentanz

    Alfred Kubin [1877-1959] (kunstenaar) Bruno Cassirer [1872-1941] (uitgever) Otto v. Holten [onbekend] (drukker)

    Berlijn
    1918
    hoogte 35,4 cm breedte 27,7 cm
    lithografie, inkt op geschept papier rug boekband van perkament
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020527
  • Afbeelding van Holland
    Afbeelding van Holland

    Holland

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martinus Nijhoff [1894-1953] (auteur)

    1942
    hoogte 27,2 cm breedte 21,8 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020867
  • Afbeelding van De dode zwanen
    Afbeelding van De dode zwanen

    De dode zwanen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en druk) Simon Vestdijk [1898-1971] (gedicht)

    1944
    hoogte 27,9 cm breedte 23 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020868
  • Afbeelding van Het lied van de vergeten ooms
    Afbeelding van Het lied van de vergeten ooms

    Het lied van de vergeten ooms

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1943
    hoogte 34,7 cm breedte 22,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020873
  • Afbeelding van Turkenkalender 1942
    Afbeelding van Turkenkalender 1942

    Turkenkalender 1942

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1941
    hoogte 32,8 cm breedte 25,2 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020874
  • Afbeelding van Een Moscovitische legende
    Afbeelding van Een Moscovitische legende

    Een Moscovitische legende

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Wladimir Solovjeff [1853-1900] (auteur) August Henkels [1906-1975] (bewerking)

    1941
    hoogte 29 cm breedte 21,9 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020875
  • Afbeelding van Gesprek
    Afbeelding van Gesprek

    Gesprek

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1942
    hoogte 31,8 cm breedte 22 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020876

Pagina's