Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Blauw blauw blauw
    Afbeelding van Blauw blauw blauw

    Blauw blauw blauw

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave, omslag en een houtsnede) Jan Altink [1885-1971] (houtsnede) Ben Walrecht [1911-1980] (houtsnede) Jan van der Zee [1898-1988] (houtsnede) Ekke Kleima [1899-1958] (houtsnede)

    november 1936
    hoogte 23,7 cm breedte 19,2 cm
    druksel, houtsnede en boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020849
  • Afbeelding van Het kouter, no. 1
    Afbeelding van Het kouter, no. 1

    Het kouter, no. 1

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (uitgave) Herman Poort [1886-1933] (auteur] Jan Jordens [1883-1962] (auteur) Poj, Poj (pseudoniem van Johan Dijkstra) [1896-1978] (auteur) Jan Altink [1885-1971] (illustratie voorpagina) Alida Pott [1888-1931] (logo De ploeg)

    15 november 1924
    hoogte 32,2 cm breedte 25 cm
    drukwerk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020850
  • Afbeelding van Echo : van de tentoonstelling
    Afbeelding van Echo : van de tentoonstelling

    Echo : van de tentoonstelling

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1938
    hoogte 31,5 cm breedte 24,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020851
  • Afbeelding van 10918x1y137227
    Afbeelding van 10918x1y137227

    4 bladzijden uit Preludium

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1938
    hoogte 24,1 cm, gevouwen breedte 16,5 cm, gevouwen
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020852
  • Afbeelding van 10918x1y135879
    Afbeelding van 10918x1y135879

    Catalogus voor Kölner Sezession : 1926 : Zweite Ausstellung

    Hans F. Secker [onbekend] (voorwoord) illustraties van deelnemende leden der Kölner Sezession: Max Ernst [1891-1976] Franz Wilhelm Seiwert [1894-1933] Anton Räderscheidt [1892-1970] Marta Hegemann [1894-1970] Franz Maria Jansen [1885-1958] Heinrich Hoerle [1895-1936] Peter Hecker [1884-1971] Johannes Greferath [1872-1946]

    1926
    hoogte 18,1 cm breedte 14,8 cm
    boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019565
  • Afbeelding van Pietà (uit de map Sema)
    Afbeelding van Pietà (uit de map Sema)

    Pietà (uit de map Sema)

    Karl Caspar [1879-1956]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029448
  • Afbeelding van Römische Landschaft (uit de map Sema)
    Afbeelding van Römische Landschaft (uit de map Sema)

    Römische Landschaft (uit de map Sema)

    Maria Caspar-Filser [1878-1968]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029449
  • Afbeelding van Die Einfältigen (uit de map Sema)
    Afbeelding van Die Einfältigen (uit de map Sema)

    Die Einfältigen (uit de map Sema)

    August Fricke[1875-1948]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029450
  • Afbeelding van Am Brunnen (uit de map Sema)
    Afbeelding van Am Brunnen (uit de map Sema)

    Am Brunnen (uit de map Sema)

    Robert Genin [1884-1943]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029451
  • Afbeelding van Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)
    Afbeelding van Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)

    Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)

    Fritz Hofmann-Juan [1873-1937]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029453
  • Afbeelding van Bettler (uit de map Sema)
    Afbeelding van Bettler (uit de map Sema)

    Bettler (uit de map Sema)

    Gustav Jagerspacher [?-1929]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029454
  • Afbeelding van Flusslandschaft (uit de map Sema)
    Afbeelding van Flusslandschaft (uit de map Sema)

    Flusslandschaft (uit de map Sema)

    Paul Klee [1879-1940]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029455
  • Afbeelding van Der Flüchtling (uit de map Sema)
    Afbeelding van Der Flüchtling (uit de map Sema)

    Der Flüchtling (uit de map Sema)

    Alfred Kubin [1877-1959]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029456
  • Afbeelding van Anatomie (uit de map Sema)
    Afbeelding van Anatomie (uit de map Sema)

    Anatomie (uit de map Sema)

    Max Oppenheimer [1885-1954]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029457
  • Afbeelding van Gehende Männer (uit de map Sema)
    Afbeelding van Gehende Männer (uit de map Sema)

    Gehende Männer (uit de map Sema)

    Edwin Scharff [1887-1955]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029458
  • Afbeelding van Badende Frauen (uit de map Sema)
    Afbeelding van Badende Frauen (uit de map Sema)

    Badende Frauen (uit de map Sema)

    Adolf Schinnerer [1876-1949]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029459

Pagina's