Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van De dode zwanen
    Afbeelding van De dode zwanen

    De dode zwanen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en druk) Simon Vestdijk [1898-1971] (gedicht)

    1944
    hoogte 27,9 cm breedte 23 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020868
  • Afbeelding van Het lied van de vergeten ooms
    Afbeelding van Het lied van de vergeten ooms

    Het lied van de vergeten ooms

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1943
    hoogte 34,7 cm breedte 22,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020873
  • Afbeelding van Turkenkalender 1942
    Afbeelding van Turkenkalender 1942

    Turkenkalender 1942

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1941
    hoogte 32,8 cm breedte 25,2 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020874
  • Afbeelding van Een Moscovitische legende
    Afbeelding van Een Moscovitische legende

    Een Moscovitische legende

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Wladimir Solovjeff [1853-1900] (auteur) August Henkels [1906-1975] (bewerking)

    1941
    hoogte 29 cm breedte 21,9 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020875
  • Afbeelding van Gesprek
    Afbeelding van Gesprek

    Gesprek

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1942
    hoogte 31,8 cm breedte 22 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020876
  • Afbeelding van Ballade van de twee olmen
    Afbeelding van Ballade van de twee olmen

    Ballade van de twee olmen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Paul Verlaine [1844-1896] (auteur) Simon Vestdijk [1898-1971] (vertaling)

    1942
    hoogte 37,1 cm breedte 25,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020877
  • Afbeelding van De zee
    Afbeelding van De zee

    De zee

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Hendrik Marsman [1899-1940] (auteur)

    1942
    hoogte 36 cm breedte 34 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020878
  • Afbeelding van Gebed om vrede
    Afbeelding van Gebed om vrede

    Gebed om vrede

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Charles d'Orléans [1394-1465] (auteur) Martinus Nijhoff [1894-1953] (vertaling)

    1943
    hoogte 29,2 cm breedte 22 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020879
  • Afbeelding van Terzinen van de mei
    Afbeelding van Terzinen van de mei

    Terzinen van de mei

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) J.B. Charles (pseudoniem van Willem Hendrik Nagel) [1910-1983] (auteur)

    1944
    hoogte 30,5 cm breedte 21,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020880
  • Afbeelding van Een suite van de zee
    Afbeelding van Een suite van de zee

    Een suite van de zee

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) J.B. Charles (pseudoniem van Willem Hendrik Nagel) [1910-1983] (auteur)

    1944
    hoogte 34,7 cm breedte 25,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020881
  • Afbeelding van Die Predigt des neuen Jahres
    Afbeelding van Die Predigt des neuen Jahres

    Die Predigt des neuen Jahres

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martin Buber [1878-1965] (auteur)

    1941
    hoogte 37 cm breedte 24,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020882
  • Afbeelding van Jacoba van Heemskerck : Sturm-Bilderbuch VII
    Afbeelding van Jacoba van Heemskerck : Sturm-Bilderbuch VII

    Jacoba van Heemskerck : Sturm-Bilderbuch VII

    beeldmateriaal: Jacoba van Heemskerck [1876-1923] uitgeverij: Verlag Der Sturm schriftelijke bijdragen: Herwarth Walden [1878-1941] Marie Tak van Poortvliet [1871-1936] Rudolf Blümner [1873-1945] Lothar Schreyer [1886-1966]

    Berlijn
    1924
    hoogte 28,8 cm breedte 23 cm
    boekdruk en houtsnede; inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020887
  • Afbeelding van 10918x1y137220
    Afbeelding van 10918x1y137220

    Envelop voor The next call 9

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1926
    hoogte 22,7 cm breedte 36,4 cm
    boekdruk op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020845
  • Afbeelding van 10918x1y137221
    Afbeelding van 10918x1y137221

    Envelop voor The next call 6

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1924
    hoogte 25 cm breedte 22 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020846
  • Afbeelding van 10918x1y137222
    Afbeelding van 10918x1y137222

    Reproductie van blad 1 van The next call 9 : het dogma van de traditie

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1926
    hoogte 35 cm breedte 21,4 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020847
  • Afbeelding van Zwart-wit-boek
    Afbeelding van Zwart-wit-boek

    Zwart-wit-boek

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] Jan Jordens [1883-1962] Jannes de Vries [1901-1986] Jan Altink [1885-1971] Ben Walrecht [1911-1980]

    1936
    hoogte 23,5 cm breedte 18,3 cm
    boekdruk, houtsnedes en druksel (omslag); inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020848

Pagina's