Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Der Dorfschulmeister
    Afbeelding van Der Dorfschulmeister

    Der Dorfschulmeister

    Georg Grosz [1893-1959]

    1915-1916
    hoogte 28,8 cm breedte 21,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0016766
  • Afbeelding van 10918x1y82273
    Afbeelding van 10918x1y82273

    Badende figuren

    Otto Mueller [1874-1930]

    1920
    hoogte 24,3 cm breedte 23,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0486827
  • Afbeelding van Männlicher Akt mit Fischen
    Afbeelding van Männlicher Akt mit Fischen

    Männlicher Akt mit Fischen

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1917
    hoogte 40,0 cm breedte 27,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0016674
  • Afbeelding van Danseres
    Afbeelding van Danseres

    Danseres

    Georg Kolbe [1877-1947]

    circa 1925
    hoogte 56,5 cm breedte 38,0 cm diepte 22,5 cm
    brons
    Gemeentemuseum Den Haag: 0330031
  • Afbeelding van Büste Frau L.
    Afbeelding van Büste Frau L.

    Büste Frau L.

    Wilhelm Lehmbruck [1881-1919]

    1910
    hoogte 80,5 cm breedte 52,0 cm diepte 27,0 cm
    gegoten kunststeen
    Gemeentemuseum Den Haag: 0330114
  • Afbeelding van Bild no. 73
    Afbeelding van Bild no. 73

    Bild no. 73

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    Domburg
    1917
    hoogte 83,5 cm breedte 103,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332267
  • Afbeelding van 10918x1y102301
    Afbeelding van 10918x1y102301

    Compositie

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1914
    hoogte 77,9 cm breedte 111,9 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332281
  • Afbeelding van Tuintje, Mallorca
    Afbeelding van Tuintje, Mallorca

    Tuintje, Mallorca

    Leo Gestel [1881-1941]

    1914
    hoogte 78,0 cm breedte 81,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333207
  • Afbeelding van Pietà (uit de map Sema)
    Afbeelding van Pietà (uit de map Sema)

    Pietà (uit de map Sema)

    Karl Caspar [1879-1956]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029448
  • Afbeelding van Römische Landschaft (uit de map Sema)
    Afbeelding van Römische Landschaft (uit de map Sema)

    Römische Landschaft (uit de map Sema)

    Maria Caspar-Filser [1878-1968]

    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029449
  • Afbeelding van Die Einfältigen (uit de map Sema)
    Afbeelding van Die Einfältigen (uit de map Sema)

    Die Einfältigen (uit de map Sema)

    August Fricke[1875-1948]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029450
  • Afbeelding van Am Brunnen (uit de map Sema)
    Afbeelding van Am Brunnen (uit de map Sema)

    Am Brunnen (uit de map Sema)

    Robert Genin [1884-1943]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029451
  • Afbeelding van Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)
    Afbeelding van Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)

    Notre-Dame de Paris (uit de map Sema)

    Fritz Hofmann-Juan [1873-1937]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029453
  • Afbeelding van Bettler (uit de map Sema)
    Afbeelding van Bettler (uit de map Sema)

    Bettler (uit de map Sema)

    Gustav Jagerspacher [?-1929]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029454
  • Afbeelding van Flusslandschaft (uit de map Sema)
    Afbeelding van Flusslandschaft (uit de map Sema)

    Flusslandschaft (uit de map Sema)

    Paul Klee [1879-1940]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029455
  • Afbeelding van Der Flüchtling (uit de map Sema)
    Afbeelding van Der Flüchtling (uit de map Sema)

    Der Flüchtling (uit de map Sema)

    Alfred Kubin [1877-1959]

    München
    1912
    hoogte 41 cm breedte 46 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1029456

Pagina's