Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Compositie no. 7
    Afbeelding van Compositie no. 7

    Compositie no. 7

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 34,5 cm breedte 40,4 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515389
  • Afbeelding van Compositie 9 - no. 18
    Afbeelding van Compositie 9 - no. 18

    Compositie 9 - no. 18

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 35,2 cm breedte 47,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515391
  • Afbeelding van Compositie XI
    Afbeelding van Compositie XI

    Compositie XI

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 39,5 cm breedte 51,6 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515393
  • Afbeelding van Compositie XVI - no. 7
    Afbeelding van Compositie XVI - no. 7

    Compositie XVI - no. 7

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 41,1 cm breedte 55,6 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515394
  • Afbeelding van Compositie XII - no. 3
    Afbeelding van Compositie XII - no. 3

    Compositie XII - no. 3

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 41,0 cm breedte 55,2 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515395
  • Afbeelding van Erinnerung an New York
    Afbeelding van Erinnerung an New York

    Erinnerung an New York

    Georg Grosz [1893-1959]

    1915-1916
    hoogte 50,2 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516175
  • Afbeelding van Duivels rossen engelen en aartsengelen
    Afbeelding van Duivels rossen engelen en aartsengelen

    Duivels rossen engelen en aartsengelen

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 35,2 cm breedte 47,6 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516410
  • Afbeelding van Compositie XII
    Afbeelding van Compositie XII

    Compositie XII

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 38,8 cm breedte 50,9 cm
    houtsnede, inkt op Japans papier op karton; ingekleurd met waterverf
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515382
  • Afbeelding van Compositie XI
    Afbeelding van Compositie XI

    Compositie XI

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 39,4 cm breedte 54,0 cm
    houtsnede, inkt op Japans papier op karton; ingekleurd met waterverf
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515383
  • Afbeelding van Compositie VI - no. 5
    Afbeelding van Compositie VI - no. 5

    Compositie VI - no. 5

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1917
    hoogte 36,0 cm breedte 44,1 cm
    houtsnede en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515384
  • Afbeelding van Compositie VI - no. 5
    Afbeelding van Compositie VI - no. 5

    Compositie VI - no. 5

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    circa 1916
    hoogte 44,3 cm breedte 59,0 cm
    houtsnede en waterverf, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515399
  • Afbeelding van La ville entière
    Afbeelding van La ville entière

    La ville entière

    Max Ernst [1891-1976]

    1933
    hoogte 39,7 cm breedte 47,4 cm
    olieverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333852
  • Afbeelding van 10918x1y26032
    Afbeelding van 10918x1y26032

    Vensterhanger met voorstelling van een vlinder

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerper en uitvoerder)

    Den Haag
    circa 1920
    hoogte 28 cm breedte 27 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 0392169
  • Afbeelding van 10918x1y26294
    Afbeelding van 10918x1y26294

    Glas-in-loodraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerp en grisailleschildering) Berliner Werkstätte Firma Pahl & Wagner (uitvoerder)

    Den Haag (ontwerp) ; Berlijn (uitvoering)
    1920
    hoogte 98.5 cm breedte 70 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 0754424
  • Afbeelding van Er hat Hindenburg verspottet
    Afbeelding van Er hat Hindenburg verspottet

    Er hat Hindenburg verspottet

    Georg Grosz [1893-1959]

    1920
    hoogte 32,4 cm breedte 23,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0016765
  • Afbeelding van 10918x1y76343
    Afbeelding van 10918x1y76343

    Twee zittende kinderen (vz); Twee knielende kinderen (az)

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1884-1943 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 23,8 cm breedte 27,5 cm
    zwart krijt op papier (voorzijde en achterzijde)
    Gemeentemuseum Den Haag: 0632321

Pagina's