Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van 10918x1y100939
    Afbeelding van 10918x1y100939

    Affiche voor Jaarbeurs Utrecht internationaal

    Leo Gestel [1881-1941] (ontwerper)

    1922
    hoogte 45,6 cm breedte 26,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0336684
  • Afbeelding van Vrouw tussen bloemen
    Afbeelding van Vrouw tussen bloemen

    Vrouw tussen bloemen

    Leo Gestel [1881-1941]

    1913
    hoogte 118,4 cm breedte 103,5 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333481
  • Afbeelding van Der Sturm. Neue Nummer
    Afbeelding van Der Sturm. Neue Nummer

    Der Sturm. Neue Nummer

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1910
    hoogte 66,7 cm breedte 44,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0336744
  • Afbeelding van Stilleven met tulpen en wilgenkatjes
    Afbeelding van Stilleven met tulpen en wilgenkatjes

    Stilleven met tulpen en wilgenkatjes

    Gustave De Smet [1877-1943]

    Amsterdam
    1915
    hoogte 98,4 cm breedte 123,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0331848
  • Afbeelding van Bild no. 23
    Afbeelding van Bild no. 23

    Bild no. 23

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    Domburg
    1915
    hoogte 113,9 cm breedte 133,1 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332251
  • Afbeelding van 10918x1y11100
    Afbeelding van 10918x1y11100

    Zittend naakt jong meisje, op de rug gezien

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1907
    hoogte 31,2 cm breedte 45,0 cm
    potlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513265
  • Afbeelding van 10918x1y11101
    Afbeelding van 10918x1y11101

    Twee studies van een zittend meisje (vz); Naaktfiguur, op de rug gezien (az)

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1907
    hoogte 42,0 cm breedte 28,2 cm
    potlood op papier (voorzijde en achterzijde)
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513266
  • Afbeelding van Bild no. 84 (portret van een kind)
    Afbeelding van Bild no. 84 (portret van een kind)

    Bild no. 84 (portret van een kind)

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1918-1920
    hoogte 49,5 cm breedte 41,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332252
  • Afbeelding van Landschap
    Afbeelding van Landschap

    Landschap

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1918-1919
    hoogte 46,5 cm breedte 59,5 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332253
  • Afbeelding van 10918x1y102274
    Afbeelding van 10918x1y102274

    Bomen en bergen

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1913-1915
    hoogte 48,5 cm breedte 58,8 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332254
  • Afbeelding van Landschap no. 2
    Afbeelding van Landschap no. 2

    Landschap no. 2

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1913-1914
    hoogte 83,5 cm breedte 78,8 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332255
  • Afbeelding van Compositie no. 2
    Afbeelding van Compositie no. 2

    Compositie no. 2

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1912-1913
    hoogte 83 cm breedte 62,9 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332256
  • Afbeelding van Berglandschap met bomen
    Afbeelding van Berglandschap met bomen

    Berglandschap met bomen

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1912-1913
    hoogte 49,5 cm breedte 41,3 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332257
  • Afbeelding van Landschap no. 15
    Afbeelding van Landschap no. 15

    Landschap no. 15

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    vermoedelijk Domburg
    1912-1914
    hoogte 63,5 cm breedte 59,5 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332258
  • Afbeelding van Bild no. 10
    Afbeelding van Bild no. 10

    Bild no. 10

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1914
    hoogte 59,0 cm breedte 50,8 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332259
  • Afbeelding van 10918x1y102280
    Afbeelding van 10918x1y102280

    Landschap

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1919-1920
    hoogte 58,8 cm breedte 48,8 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0332260

Pagina's