Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Memel
    Afbeelding van Memel

    Memel

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1914
    hoogte 46,9 cm breedte 72 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041472
  • Afbeelding van Ruhende Pferden
    Afbeelding van Ruhende Pferden

    Ruhende Pferden

    Franz Marc [1880-1916]

    1912
    hoogte 25,1 cm breedte 35,3 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750814
  • Afbeelding van Jüngling
    Afbeelding van Jüngling

    Jüngling

    Erich Heckel [1883-1970]

    1913
    hoogte 32,4 cm breedte 24,1 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750672
  • Afbeelding van 10918x1y112466
    Afbeelding van 10918x1y112466

    Portret van een man

    Ludwig Meidner [1884-1966]

    1920
    hoogte 32,5 cm breedte 24,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750824
  • Afbeelding van 10918x1y127484
    Afbeelding van 10918x1y127484

    Compositie

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1917-1918
    hoogte 50 cm breedte 60 cm
    Oostindische inkt en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1011248
  • Afbeelding van Offerte 1
    Afbeelding van Offerte 1

    Offerte 1

    Max Ernst [1891-1976]

    1961
    hoogte 23,5 cm breedte 15,2 cm
    offsetdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019377
  • Afbeelding van F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften
    Afbeelding van F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften

    F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften

    Franz Wilhelm Seiwert [1894-1933] (auteur en ontwerp omslag) Gerd Arntz [1900-1988] (auteur) Augustin Tschinkel [1905-1983] (auteur) Edition BO (uitgever)

    Den Haag
    1976
    hoogte 21,1 cm breedte 15 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019386
  • Afbeelding van F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften
    Afbeelding van F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften

    F.W. Seiwert : Gemälde, Grafik, Schriften

    Franz Wilhelm Seiwert [1894-1933] (auteur en ontwerp omslag) Gerd Arntz [1900-1988] (auteur en uitgever) Augustin Tschinkel [1905-1983] (auteur en uitgever)

    Praag
    1934
    hoogte 21,1 cm breedte 15 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019387
  • Afbeelding van Sitzendes Kind
    Afbeelding van Sitzendes Kind

    Sitzendes Kind

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1899-1902
    hoogte 25,0 cm breedte 35,7 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750804
  • Afbeelding van Landschaft unter Bäumen
    Afbeelding van Landschaft unter Bäumen

    Landschaft unter Bäumen

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    mogelijk 1902
    hoogte 25,0 cm breedte 36,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0750803
  • Afbeelding van 10918x1y121868
    Afbeelding van 10918x1y121868

    Staande vrouw met opgeheven armen, de handen tegen de kin, een beetje naar links

    Gustav Klimt [1862-1918]

    1907-1908
    hoogte 55,2 cm breedte 35 cm
    potlood op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1005874
  • Afbeelding van Brandende woorden uit Duitschland
    Afbeelding van Brandende woorden uit Duitschland

    Brandende woorden uit Duitschland

    Melle [1908-1976] (ontwerp omslag) Käthe Kollwitz [1867-1945] (illustrator) Martien Beversluis [1894-1966] (redactie)

    1934
    hoogte 24 cm breedte 15,8 cm
    boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019477
  • Afbeelding van Der Spiesser-Spiegel : 60 Berliner Bilder nach Zeichnungen mit einer Selbstdarstellung des Künstlers
    Afbeelding van Der Spiesser-Spiegel : 60 Berliner Bilder nach Zeichnungen mit einer Selbstdarstellung des Künstlers

    Der Spiesser-Spiegel : 60 Berliner Bilder nach Zeichnungen mit einer Selbstdarstellung des Künstlers

    Georg Grosz [1893-1959]

    1925
    hoogte 25,7 cm breedte 19,7 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020032
  • Afbeelding van Der Ruhrverband
    Afbeelding van Der Ruhrverband

    Der Ruhrverband

    Max Burchartz [1887-1961] (typografie) Dr.-Ing. K. Imhoff [1876-1965] (auteur) Carl Heymanns Verlag [1815-2006] (uitgever) Graphische Anstalt F.W. Rohden [onbekend] (drukker)

    Essen (3e druk en typografie) Berlijn (uitgever)
    juli 1930
    hoogte 29,8 cm breedte 21 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019921
  • Afbeelding van 10918x1y122056
    Afbeelding van 10918x1y122056

    Portret van Herwarth Walden

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1910
    hoogte 37,7 cm breedte 30,6 cm
    lijncliché, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516379
  • Afbeelding van Helft Russland
    Afbeelding van Helft Russland

    Helft Russland

    Käthe Kollwitz [1867-1945]

    Duitsland
    1925
    hoogte 38,8 cm breedte 46,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0323760

Pagina's