Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Kompositie met kop
    Afbeelding van Kompositie met kop

    Kompositie met kop

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1944
    hoogte 70,2 cm breedte 42,7 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394680
  • Afbeelding van 10918x1y27322
    Afbeelding van 10918x1y27322

    Kompositie

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1944
    hoogte 70,2 cm breedte 43,1 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394679
  • Afbeelding van Proclamatie 2: abracadabra
    Afbeelding van Proclamatie 2: abracadabra

    Proclamatie 2: abracadabra

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1932
    hoogte 58,4 cm breedte 48,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394678
  • Afbeelding van 10918x1y27324
    Afbeelding van 10918x1y27324

    Kalender De ploeg 1926, blad januari

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Altink [1885-1971] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394661
  • Afbeelding van 10918x1y27325
    Afbeelding van 10918x1y27325

    Kalender De ploeg 1926, blad oktober

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jannes de Vries [1901-1986] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394671
  • Afbeelding van 10918x1y27326
    Afbeelding van 10918x1y27326

    Kalender De ploeg 1926, blad november

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394672
  • Afbeelding van 10918x1y27327
    Afbeelding van 10918x1y27327

    Kalender De ploeg 1926, blad december

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Altink [1885-1971] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394673
  • Afbeelding van 10918x1y27328
    Afbeelding van 10918x1y27328

    Kalender De ploeg 1926, blad februari

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Jordens [1883-1962] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394662
  • Afbeelding van 10918x1y27329
    Afbeelding van 10918x1y27329

    Kalender De ploeg 1926, blad maart

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan van der Zee [1898-1988] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en linoleumsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394663
  • Afbeelding van 10918x1y27330
    Afbeelding van 10918x1y27330

    Kalender De ploeg 1926, blad april

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Johan Dijkstra [1896-1978] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394664
  • Afbeelding van 10918x1y27331
    Afbeelding van 10918x1y27331

    Kalender De ploeg 1926, blad mei

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Wiegers [1893-1959] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394665
  • Afbeelding van 10918x1y27332
    Afbeelding van 10918x1y27332

    Kalender De ploeg 1926, blad juni

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Wiegers [1893-1959] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394666
  • Afbeelding van 10918x1y27333
    Afbeelding van 10918x1y27333

    Kalender De ploeg 1926, blad juli

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Henk Melgers [1899-1973] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394667
  • Afbeelding van 10918x1y27334
    Afbeelding van 10918x1y27334

    Kalender De ploeg 1926, blad augustus

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Johan Dijkstra [1896-1978] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394668
  • Afbeelding van 10918x1y72807
    Afbeelding van 10918x1y72807

    Envelop Groninger Kunstkring de Ploeg

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (druk) Jan Wiegers [1893-1959] (ontwerp)

    1924
    hoogte 12,4 cm breedte 15,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0091625
  • Afbeelding van 10918x1y26031
    Afbeelding van 10918x1y26031

    Vensterhanger met natuurmotief

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923] (ontwerper en grisailleschildering) Atelier J.W. Gips (uitvoerder)

    Domburg ; Den Haag
    circa 1920
    diameter 26,5 cm
    grisailleverf op glas in lood
    Gemeentemuseum Den Haag: 0392168

Pagina's