Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Das Windliecht Gottes
    Afbeelding van Das Windliecht Gottes

    Das Windliecht Gottes

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Maarten Luther [1483-1546] (auteur)

    1942
    hoogte 27,9 cm breedte 19,8 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020871
  • Afbeelding van De Terugkomst
    Afbeelding van De Terugkomst

    De Terugkomst

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en druk) Simon Vestdijk [1898-1971] (gedicht)

    1943
    hoogte 25 cm breedte 17,5 cm
    boekdruk en druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020872
  • Afbeelding van De Ploeg : Groningen, Holland, 1927
    Afbeelding van De Ploeg : Groningen, Holland, 1927

    De Ploeg : Groningen, Holland, 1927

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Johan Dijkstra [1896-1978] (tekst)

    1927
    hoogte 36,5 cm breedte 23,8 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020884
  • Afbeelding van Die träumenden Knaben
    Afbeelding van Die träumenden Knaben

    Die träumenden Knaben

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1907-08
    hoogte 24 cm breedte 30 cm
    boekdruk met linnen omslag, lithografie
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019318
  • Afbeelding van Ja! : Stimmen des Arbeitsrates für Kunst in Berlin
    Afbeelding van Ja! : Stimmen des Arbeitsrates für Kunst in Berlin

    Ja! : Stimmen des Arbeitsrates für Kunst in Berlin

    Lyonel Feininger [1871-1956] (illustrator)

    1919
    hoogte 24 cm breedte 19,5 cm
    houtsnede (voorin) en boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019320
  • Afbeelding van Campendonk
    Afbeelding van Campendonk

    Campendonk

    Heinrich Campendonk [1889-1957] (kunstenaar) Walter Schürmeyer [1889-1976] (auteur)

    1920
    hoogte 28,5 cm breedte 22 cm
    houtsnede en boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019324
  • Afbeelding van Stadtnacht
    Afbeelding van Stadtnacht

    Stadtnacht

    Max Beckmann [1884-1950] (graficus, 7 litho's) Lili von Braunbehrens [onbekend] (auteur)

    1921
    hoogte 27,7 cm breedte 23 cm
    boekdruk en lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019325
  • Afbeelding van Paramythen
    Afbeelding van Paramythen

    Paramythen

    Max Ernst [1891-1976]

    1964 (herdruk van eerste druk uit 1955)
    hoogte 31,5 cm breedte 22 cm
    boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019328
  • Afbeelding van Klänge
    Afbeelding van Klänge

    Klänge

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    1887-1944 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 28,5 cm breedte 28,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019331
  • Afbeelding van Der blaue Reiter
    Afbeelding van Der blaue Reiter

    Der blaue Reiter

    Wassily Kandinsky [1866-1944] Franz Marc [1880-1916]

    1914
    hoogte 29,5 cm breedte 23 cm
    houtgravure en boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019332
  • Afbeelding van La femme 100 têtes
    Afbeelding van La femme 100 têtes

    La femme 100 têtes

    Max Ernst [1891-1976]

    1956
    hoogte 25 cm breedte 19 cm
    boekdruk
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019334
  • Afbeelding van Kunstgewerbemuseum der Stadt Köln : Führer durch die neuen Abteilungen
    Afbeelding van Kunstgewerbemuseum der Stadt Köln : Führer durch die neuen Abteilungen

    Kunstgewerbemuseum der Stadt Köln : Führer durch die neuen Abteilungen

    Franz Wilhelm Seiwert [1894-1933]

    1910-1933 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 20,8 cm breedte 15 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1019340
  • Afbeelding van Bij het graf van den Nederlandschen Onbekenden Soldaat gevallen in de Meidagen 1940
    Afbeelding van Bij het graf van den Nederlandschen Onbekenden Soldaat gevallen in de Meidagen 1940

    Bij het graf van den Nederlandschen Onbekenden Soldaat gevallen in de Meidagen 1940

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en druk) Martinus Nijhoff [1894-1953] (sonnet)

    1942
    hoogte 24,3 cm breedte 18,9 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1041995
  • Afbeelding van Apokalyptische Landschaft
    Afbeelding van Apokalyptische Landschaft

    Apokalyptische Landschaft

    Ludwig Meidner [1884-1966]

    1912
    hoogte 94 cm breedte 109 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 1031903
  • Afbeelding van Fehmarntee
    Afbeelding van Fehmarntee

    Fehmarntee

    Ernst Ludwig Kirchner [1880-1938]

    1914
    hoogte 120 cm breedte 90 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 1031904
  • Afbeelding van 10918x1y162788
    Afbeelding van 10918x1y162788

    Titelpagina van de map Krieg

    Onbekend

    1924
    hoogte 35 cm breedte 24 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1042071

Pagina's