Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Christus bij de bedelaars
    Afbeelding van Christus bij de bedelaars

    Christus bij de bedelaars

    James Ensor [1860-1949]

    1895
    hoogte 24,0 cm breedte 30,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511569
  • Afbeelding van De gulzigheid
    Afbeelding van De gulzigheid

    De gulzigheid

    James Ensor [1860-1949]

    1904
    hoogte 24,0 cm breedte 30,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511570
  • Afbeelding van De bekering van Christus
    Afbeelding van De bekering van Christus

    De bekering van Christus

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,0 cm breedte 29,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511571
  • Afbeelding van 10918x1y27378
    Afbeelding van 10918x1y27378

    Affiche voor toneelvoorstelling De rekenmachine

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1933
    hoogte 65,0 cm breedte 50,2 cm
    reliëfdruk via handpers, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394676
  • Afbeelding van 10918x1y7069
    Afbeelding van 10918x1y7069

    Uitnodiging tentoonstelling Leo Gestel

    Leo Gestel [1881-1941]

    1925
    hoogte 16,9 cm breedte 10,0 cm
    lithografie, inkt op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0439050
  • Afbeelding van 10918x1y72804
    Afbeelding van 10918x1y72804

    Ex-Libris Halbo C. Kool

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1929
    hoogte 21,9 cm breedte 16,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0091621
  • Afbeelding van 10918x1y72805
    Afbeelding van 10918x1y72805

    Reclamekaart Bureau Claxon

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1927
    hoogte 20,6 cm breedte 34,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0091632
  • Afbeelding van 10918x1y72806
    Afbeelding van 10918x1y72806

    Uitnodigingskaart Galerie d'art français

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1917-1945 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 14,6 cm breedte 11,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0091624
  • Afbeelding van Kompositie met hek
    Afbeelding van Kompositie met hek

    Kompositie met hek

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1928
    hoogte 64,8 cm breedte 49,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394677
  • Afbeelding van Schoorstenen I
    Afbeelding van Schoorstenen I

    Schoorstenen I

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    Groningen
    1923
    hoogte 70,0 cm breedte 42,5 cm
    Drukinkt met roller op houtblokken aangebracht. Op de pers tot een compositie gerangschikt. Met handpers in verschillende gradaties gedrukt. Drukinkt op gevergeerd papier met watermerk Pro Patria.
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394686
  • Afbeelding van Vrouweneiland 6
    Afbeelding van Vrouweneiland 6

    Vrouweneiland 6

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 65 cm breedte 50 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394685
  • Afbeelding van 10918x1y27316
    Afbeelding van 10918x1y27316

    Schaakspelers

    Jan Wiegers [1893-1959]

    1920
    hoogte 30,0 cm breedte 41,0 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394630
  • Afbeelding van Compositie met vissen
    Afbeelding van Compositie met vissen

    Compositie met vissen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1935
    hoogte 63,0 cm breedte 50,2 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394684
  • Afbeelding van Gijzelaarskamp St. Michielsgestel 2
    Afbeelding van Gijzelaarskamp St. Michielsgestel 2

    Gijzelaarskamp St. Michielsgestel 2

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 65,5 cm breedte 50 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394683
  • Afbeelding van 10918x1y27319
    Afbeelding van 10918x1y27319

    Kompositie met figuren

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1944
    hoogte 57,5 cm breedte 44,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394682
  • Afbeelding van Vrouweneiland 7
    Afbeelding van Vrouweneiland 7

    Vrouweneiland 7

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1942
    hoogte 65 cm breedte 50,2 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394681

Pagina's