Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Sterrenhemel boven het kerkhof
    Afbeelding van Sterrenhemel boven het kerkhof

    Sterrenhemel boven het kerkhof

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,8 cm breedte 32,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511575
  • Afbeelding van Mijn dode vader
    Afbeelding van Mijn dode vader

    Mijn dode vader

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,0 cm breedte 29,0 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511576
  • Afbeelding van Het onweer
    Afbeelding van Het onweer

    Het onweer

    James Ensor [1860-1949]

    1889
    hoogte 24,0 cm breedte 29,2 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511578
  • Afbeelding van Kleinwelt
    Afbeelding van Kleinwelt

    Kleinwelt

    Paul Klee [1879-1940]

    1914
    hoogte 42 cm breedte 31,1 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511589
  • Afbeelding van Tuin der hartstocht
    Afbeelding van Tuin der hartstocht

    Tuin der hartstocht

    Paul Klee [1879-1940]

    1913
    hoogte 25,3 cm breedte 32,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511591
  • Afbeelding van De verschrikkelijke boogschutter
    Afbeelding van De verschrikkelijke boogschutter

    De verschrikkelijke boogschutter

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 22,5 cm breedte 31,8 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511572
  • Afbeelding van Auslöschendes Licht
    Afbeelding van Auslöschendes Licht

    Auslöschendes Licht

    Paul Klee [1879-1940]

    1919
    hoogte 28,2 cm breedte 22,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511588
  • Afbeelding van Riesenblattlaus
    Afbeelding van Riesenblattlaus

    Riesenblattlaus

    Paul Klee [1879-1940]

    1920
    hoogte 32,5 cm breedte 24,3 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511587
  • Afbeelding van De grap van de olifant
    Afbeelding van De grap van de olifant

    De grap van de olifant

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 23,6 cm breedte 32,2 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511562
  • Afbeelding van De kathedraal
    Afbeelding van De kathedraal

    De kathedraal

    James Ensor [1860-1949]

    1875-1941 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 29,6 cm breedte 28,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511563
  • Afbeelding van Herzdame
    Afbeelding van Herzdame

    Herzdame

    Paul Klee [1879-1940]

    1920
    hoogte 29,1 cm breedte 21,8 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511586
  • Afbeelding van Gestrande schuiten
    Afbeelding van Gestrande schuiten

    Gestrande schuiten

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 31,2 cm breedte 44,5 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511564
  • Afbeelding van Het grote dok te Oostende
    Afbeelding van Het grote dok te Oostende

    Het grote dok te Oostende

    James Ensor [1860-1949]

    1886-1888
    hoogte 31,0 cm breedte 44,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511565
  • Afbeelding van De schaatsenrijders
    Afbeelding van De schaatsenrijders

    De schaatsenrijders

    James Ensor [1860-1949]

    1889
    hoogte 30,2 cm breedte 43,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511566
  • Afbeelding van Het gevecht
    Afbeelding van Het gevecht

    Het gevecht

    James Ensor [1860-1949]

    1896
    hoogte 28,8 cm breedte 23,6 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511567
  • Afbeelding van Gezicht op de haven van Oostende
    Afbeelding van Gezicht op de haven van Oostende

    Gezicht op de haven van Oostende

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 23,6 cm breedte 29,7 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511568

Pagina's