Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Taubstümme
    Afbeelding van Taubstümme

    Taubstümme

    Max Beckmann [1884-1950]

    1921
    hoogte 24,5 cm breedte 16,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516144
  • Afbeelding van 10918x1y13120
    Afbeelding van 10918x1y13120

    Twee mensen

    Erich Heckel [1883-1970]

    1920
    hoogte 46,9 cm breedte 33,4 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516262
  • Afbeelding van 10918x1y12906
    Afbeelding van 10918x1y12906

    Man met baard

    Erich Heckel [1883-1970]

    1919
    hoogte 62,0 cm breedte 46,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516260
  • Afbeelding van Drei kleine Mädchen
    Afbeelding van Drei kleine Mädchen

    Drei kleine Mädchen

    Emil Nolde [1867-1956]

    1908
    hoogte 60,2 cm breedte 43,9 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516143
  • Afbeelding van 10918x1y12756
    Afbeelding van 10918x1y12756

    Portret van Adolf Loos

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1909
    hoogte 37,6 cm breedte 30,5 cm
    lijncliché, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516380
  • Afbeelding van Markwippach II
    Afbeelding van Markwippach II

    Markwippach II

    Lyonel Feininger [1871-1956]

    23 maart 1916
    hoogte 40,1 cm breedte 27,8 cm
    lijncliché, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516250
  • Afbeelding van Barmhartige Samaritaan
    Afbeelding van Barmhartige Samaritaan

    Barmhartige Samaritaan

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1905-1973 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 35,1 cm breedte 48,7 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516376
  • Afbeelding van Verkündigung
    Afbeelding van Verkündigung

    Verkündigung

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1905-1973 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 28,0 cm breedte 34,9 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516378
  • Afbeelding van 10918x1y12795
    Afbeelding van 10918x1y12795

    Zelfportret

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    1914
    hoogte 55,9 cm breedte 45,6 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516377
  • Afbeelding van De intrede van Christus te Brussel
    Afbeelding van De intrede van Christus te Brussel

    De intrede van Christus te Brussel

    James Ensor [1860-1949]

    1898
    hoogte 34,8 cm breedte 47,2 cm
    ets en drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516408
  • Afbeelding van De wraak van hop-frog
    Afbeelding van De wraak van hop-frog

    De wraak van hop-frog

    James Ensor [1860-1949]

    1898
    hoogte 47,4 cm breedte 34,7 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516409
  • Afbeelding van Coup de vent à la lisière
    Afbeelding van Coup de vent à la lisière

    Coup de vent à la lisière

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,3 cm breedte 31,1 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511585
  • Afbeelding van Maisonettes á Mariakerke
    Afbeelding van Maisonettes á Mariakerke

    Maisonettes á Mariakerke

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,0 cm breedte 30,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511582
  • Afbeelding van La lisière du petit bois
    Afbeelding van La lisière du petit bois

    La lisière du petit bois

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,0 cm breedte 29,7 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511583
  • Afbeelding van Le réverbère
    Afbeelding van Le réverbère

    Le réverbère

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 28,8 cm breedte 23,7 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511584
  • Afbeelding van De slaapster
    Afbeelding van De slaapster

    De slaapster

    James Ensor [1860-1949]

    1887
    hoogte 15,6 cm breedte 24,6 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511574

Pagina's