Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van 10918x1y11408
    Afbeelding van 10918x1y11408

    Landschap in Zwitserland

    Jan Wiegers [1893-1959]

    1947
    hoogte 39,0 cm breedte 49,0 cm
    waterverf en zwart krijt op grijs papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513110
  • Afbeelding van Intragna, Zwitserland
    Afbeelding van Intragna, Zwitserland

    Intragna, Zwitserland

    Jan Wiegers [1893-1959]

    1947
    hoogte 36,4 cm breedte 43,0 cm
    waterverf en krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513109
  • Afbeelding van Küstenwache
    Afbeelding van Küstenwache

    Küstenwache

    Lyonel Feininger [1871-1956]

    1932
    hoogte 29,8 cm breedte 47,0 cm
    Oostindische inkt en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513246
  • Afbeelding van Compositie met de letters j en o
    Afbeelding van Compositie met de letters j en o

    Compositie met de letters j en o

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1917-1945 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 64,8 cm breedte 49,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394675
  • Afbeelding van 10918x1y7174
    Afbeelding van 10918x1y7174

    Katten

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1905-1964 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 40,7 cm breedte 50,7 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0272836
  • Afbeelding van 10918x1y5785
    Afbeelding van 10918x1y5785

    Decoratieve compositie

    Leo Gestel [1881-1941]

    1928
    hoogte 32,5 cm breedte 25,5 cm
    tempera op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512311
  • Afbeelding van 10918x1y5787
    Afbeelding van 10918x1y5787

    Paardengroep

    Leo Gestel [1881-1941]

    1896-1941 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 29,6 cm breedte 39,5 cm
    inkt en krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512312
  • Afbeelding van 10918x1y5790
    Afbeelding van 10918x1y5790

    Zittende vrouw

    Leo Gestel [1881-1941]

    1930
    hoogte 68,0 cm breedte 50,0 cm
    pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320481
  • Afbeelding van 10918x1y5791
    Afbeelding van 10918x1y5791

    Zittende vrouwenfiguur, naakt

    Leo Gestel [1881-1941]

    1933
    hoogte 32,7 cm breedte 25,6 cm
    pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512322
  • Afbeelding van Le meuble hanté
    Afbeelding van Le meuble hanté

    Le meuble hanté

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 29,5 cm breedte 23,0 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511580
  • Afbeelding van Die Pflüger
    Afbeelding van Die Pflüger

    Die Pflüger

    Käthe Kollwitz [1867-1945]

    Duitsland
    1906
    hoogte 31,4 cm breedte 45,3 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0323763
  • Afbeelding van 10918x1y11842
    Afbeelding van 10918x1y11842

    Twee aan tafel zittende mannen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1917-1945 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 36,8 cm breedte 30,7 cm
    krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512990
  • Afbeelding van Insectes singuliers
    Afbeelding van Insectes singuliers

    Insectes singuliers

    James Ensor [1860-1949]

    1888
    hoogte 24,0 cm breedte 29,8 cm
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0511581
  • Afbeelding van Selbstbildnis
    Afbeelding van Selbstbildnis

    Selbstbildnis

    Max Beckmann [1884-1950]

    1922
    hoogte 22,0 cm breedte 15,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516146
  • Afbeelding van Der Metzger
    Afbeelding van Der Metzger

    Der Metzger

    Alfred Kubin [1877-1959]

    1898-1952 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 46,7 cm breedte 34,4 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516368
  • Afbeelding van Bonaparte in Egypte
    Afbeelding van Bonaparte in Egypte

    Bonaparte in Egypte

    Alfred Kubin [1877-1959]

    1898-1952 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 42,0 cm breedte 31,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516367

Pagina's