Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Rythmus
    Afbeelding van Rythmus

    Rythmus

    Max Ernst [1891-1976]

    1912-1976 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 56,5 cm breedte 38,2 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516242
  • Afbeelding van Grosser und kleiner Dampfer
    Afbeelding van Grosser und kleiner Dampfer

    Grosser und kleiner Dampfer

    Emil Nolde [1867-1956]

    1910
    hoogte 39,5 cm breedte 38,0 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516140
  • Afbeelding van Siberische Gutsherrn
    Afbeelding van Siberische Gutsherrn

    Siberische Gutsherrn

    Emil Nolde [1867-1956]

    1918
    hoogte 61,0 cm bladmaat breedte 45,8 cm bladmaat
    ets, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516141
  • Afbeelding van Robinson
    Afbeelding van Robinson

    Robinson

    Alfred Kubin [1877-1959]

    1898-1952 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 45,7 cm breedte 33,3 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516366
  • Afbeelding van Compositie XVII - no.3
    Afbeelding van Compositie XVII - no.3

    Compositie XVII - no.3

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 40,0 cm breedte 55,2 cm
    houtsnede, inkt op Japans papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515385
  • Afbeelding van Compositie XV - no.16
    Afbeelding van Compositie XV - no.16

    Compositie XV - no.16

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 41,0 cm breedte 54,5 cm
    houtsnede, inkt op Japans papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515386
  • Afbeelding van 10918x1y27335
    Afbeelding van 10918x1y27335

    Kalender De ploeg 1926, blad september

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving) Jan Jordens [1883-1962] (illustratie)

    1925
    hoogte 46,0 cm breedte 28,2 cm
    boekdruk en houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0394669
  • Afbeelding van 10918x1y13579
    Afbeelding van 10918x1y13579

    Compositie

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 39,5 cm breedte 52,8 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515387
  • Afbeelding van 10918x1y13580
    Afbeelding van 10918x1y13580

    Compositie

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 39,5 cm breedte 52,7 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515388
  • Afbeelding van Peripherie
    Afbeelding van Peripherie

    Peripherie

    Georg Grosz [1893-1959]

    1915-1916
    hoogte 50,1 cm breedte 39,0 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516173
  • Afbeelding van Herinnering aan Texas
    Afbeelding van Herinnering aan Texas

    Herinnering aan Texas

    Georg Grosz [1893-1959]

    1915-1916
    hoogte 50,1 cm breedte 39,2 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516174
  • Afbeelding van Aanbidding
    Afbeelding van Aanbidding

    Aanbidding

    Leo Gestel [1881-1941]

    1931
    hoogte 31,0 cm breedte 30,3 cm
    gouache op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512309
  • Afbeelding van Landschap Mallorca
    Afbeelding van Landschap Mallorca

    Landschap Mallorca

    Leo Gestel [1881-1941]

    1914
    hoogte 31,0 cm breedte 46,8 cm
    pastelkrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512310
  • Afbeelding van 10918x1y11647
    Afbeelding van 10918x1y11647

    Voorstudie II voor Drie figuren

    Leo Gestel [1881-1941]

    1896-1941 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 32,8 cm breedte 25,7 cm
    krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512313
  • Afbeelding van 10918x1y11648
    Afbeelding van 10918x1y11648

    Voorstudie IV voor Drie figuren

    Leo Gestel [1881-1941]

    1941
    hoogte 48,5 cm breedte 39,8 cm
    contékrijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512314
  • Afbeelding van 10918x1y11649
    Afbeelding van 10918x1y11649

    Voorstudie VI voor Drie figuren

    Leo Gestel [1881-1941]

    1941
    hoogte 47,5 cm breedte 35,5 cm
    houtskool en krijt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0512315

Pagina's