Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Zeeuwse boer
    Afbeelding van Zeeuwse boer

    Zeeuwse boer

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 45,9 cm breedte 52,1 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515392
  • Afbeelding van Chassidische Legenden : een suite
    Afbeelding van Chassidische Legenden : een suite

    Chassidische Legenden : een suite

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martin Buber [1878-1965] (auteur) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    gedrukt in 1943 naar schetsen en ontwerpen uit 1941
    elk blad : hoogte 55 cm breedte 32,8 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020854
  • Afbeelding van Alleluia
    Afbeelding van Alleluia

    Alleluia

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1941
    hoogte 24,3 cm breedte 18,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020855
  • Afbeelding van Prière
    Afbeelding van Prière

    Prière

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Charles Péguy [1873-1914] (auteur)

    1941
    hoogte 22 cm breedte 15,1 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020856
  • Afbeelding van De dichter en zijn dag
    Afbeelding van De dichter en zijn dag

    De dichter en zijn dag

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1944
    hoogte 26,5 cm breedte 21,9 cm
    druksel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020857
  • Afbeelding van Het doopvont
    Afbeelding van Het doopvont

    Het doopvont

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Muus Jacobse (pseudoniem van Klaas Heeroma) [1919-1972] (auteur)

    1944
    hoogte 24,5 cm breedte 15,8 cm
    kooldruk en sjabloon, inkt en pigment op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020858
  • Afbeelding van 10918x1y13777
    Afbeelding van 10918x1y13777

    Zittende harlekijn

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1922
    hoogte 56,1 cm breedte 38,7 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515127
  • Afbeelding van Compositie X - no. 8
    Afbeelding van Compositie X - no. 8

    Compositie X - no. 8

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 42,7 cm breedte 55,2 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515396
  • Afbeelding van 10918x1y13782
    Afbeelding van 10918x1y13782

    Liggend vrouwelijk naakt met bomen en bloemen

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    1916
    hoogte 38,0 cm breedte 26,0 cm
    houtsnede met spetters verguldsel, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0515128
  • Afbeelding van Taufe Christi
    Afbeelding van Taufe Christi

    Taufe Christi

    Max Beckmann [1884-1950]

    1921
    hoogte 24,0 cm breedte 22,5 cm
    lithografie, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516167
  • Afbeelding van Gesellschaft
    Afbeelding van Gesellschaft

    Gesellschaft

    Max Beckmann [1884-1950]

    1915
    hoogte 25,5 cm breedte 31,5 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516168
  • Afbeelding van Café Konzert
    Afbeelding van Café Konzert

    Café Konzert

    Max Beckmann [1884-1950]

    1918
    hoogte 30,4 cm breedte 22,9 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516172
  • Afbeelding van Selbstbildnis mit steifem Hut
    Afbeelding van Selbstbildnis mit steifem Hut

    Selbstbildnis mit steifem Hut

    Max Beckmann [1884-1950]

    1921
    hoogte 32,3 cm breedte 24,0 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516171
  • Afbeelding van Der Zeichner
    Afbeelding van Der Zeichner

    Der Zeichner

    Max Beckmann [1884-1950]

    1903-1950 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 32,6 cm breedte 24,0 cm
    drogenaald, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0516147
  • Afbeelding van 10918x1y3558
    Afbeelding van 10918x1y3558

    Christuskop

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1918
    hoogte 22,9 cm breedte 18,1 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0780006
  • Afbeelding van 10918x1y3559
    Afbeelding van 10918x1y3559

    Kop

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    1915
    hoogte 25,1 cm breedte 34,5 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0780005

Pagina's