Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van Landschap bij Oberstdorf
    Afbeelding van Landschap bij Oberstdorf

    Landschap bij Oberstdorf

    Alexej von Jawlensky [1864-1941]

    Oberstdorf (Duitsland)
    circa 1912
    hoogte 75,0 cm breedte 78,6 cm
    olieverf op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333096
  • Afbeelding van Meisje met kind
    Afbeelding van Meisje met kind

    Meisje met kind

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1902
    hoogte 66,3 cm breedte 71,0 cm
    olieverf op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333459
  • Afbeelding van Portret van Edith (de vrouw van de kunstenaar)
    Afbeelding van Portret van Edith (de vrouw van de kunstenaar)

    Portret van Edith (de vrouw van de kunstenaar)

    Egon Schiele [1890-1918]

    Wenen (Oostenrijk)
    1915
    hoogte 183,7 cm breedte 114,7 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0331896
  • Afbeelding van 10918x1y115544
    Afbeelding van 10918x1y115544

    Landschap in Vlaanderen

    Leo Gestel [1881-1941]

    1925
    hoogte 65,1 cm breedte 86,2 cm
    gouache en waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320433
  • Afbeelding van Kerstmis
    Afbeelding van Kerstmis

    Kerstmis

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1943
    hoogte 22,4 cm breedte 15,6 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020859
  • Afbeelding van 10918x1y117498
    Afbeelding van 10918x1y117498

    Ontwerp voor een glas-in-loodraam

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 138,5 cm breedte 99,0 cm
    waterverf en Oostindische inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0320528
  • Afbeelding van Zeichnung
    Afbeelding van Zeichnung

    Zeichnung

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1891-1923 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 49,0 cm breedte 64,0 cm
    waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0122169
  • Afbeelding van De roos van Jericho
    Afbeelding van De roos van Jericho

    De roos van Jericho

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (illustraties) Martin Leopold [1908-1982] (auteur)

    1944
    hoogte 24,1 cm breedte 15,8 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020860
  • Afbeelding van Psalmen
    Afbeelding van Psalmen

    Psalmen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martin Buber [1878-1965] (vertaling)

    1942
    hoogte 26,7 cm breedte 16,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020861
  • Afbeelding van Paul Robeson
    Afbeelding van Paul Robeson

    Paul Robeson

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Hendrik Marsman [1899-1940] (auteur)

    1942
    hoogte 24,7 cm breedte 16 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020862
  • Afbeelding van Nieuwjaarsbrief
    Afbeelding van Nieuwjaarsbrief

    Nieuwjaarsbrief

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) August Henkels [1906-1975] (auteur)

    1943-1944
    hoogte 23 cm breedte 17,5 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020863
  • Afbeelding van De grot
    Afbeelding van De grot

    De grot

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martinus Nijhoff [1894-1953] (auteur)

    1943
    hoogte 23,9 cm breedte 16,6 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020864
  • Afbeelding van Gebet wider der Türken
    Afbeelding van Gebet wider der Türken

    Gebet wider der Türken

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Maarten Luther [1483-1546] (auteur)

    1943
    hoogte 25,5 cm breedte 20,6 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020865
  • Afbeelding van Jubileum Internationale tentoonstelling van moderne kunst te Groningen 4:19 Mrt. '33 De Ploeg
    Afbeelding van Jubileum Internationale tentoonstelling van moderne kunst te Groningen 4:19 Mrt. '33 De Ploeg

    Jubileum Internationale tentoonstelling van moderne kunst te Groningen 4:19 Mrt. '33 De Ploeg

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945]

    1933
    hoogte 24 cm breedte 14,7 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020866
  • Afbeelding van De dode zwanen
    Afbeelding van De dode zwanen

    De dode zwanen

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (vormgeving en druk) Simon Vestdijk [1898-1971] (gedicht)

    1944
    hoogte 28 cm breedte 20,3 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020869
  • Afbeelding van Holland
    Afbeelding van Holland

    Holland

    Hendrik Nicolaas Werkman [1882-1945] (ontwerp en uitvoering) Martinus Nijhoff [1894-1953] (auteur)

    1942
    hoogte 21,7 cm breedte 27,1 cm
    boekdruk, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 1020870

Pagina's