Expressionisme

Met kracht, expressie, felle kleuren en vaak een ruige penseelvoering richt  het expressionisme zich vooral op het zo direct mogelijk en onvervalst weergeven van emoties. In de collectie van het Gemeentemuseum Den Haag bevinden zich hoogtepunten als het Schilderij met witte vorm van Wassily Kandinsky, de vurige Csardasdanseressen van Kirchner en het onvolprezen, intieme portret van zijn vrouw Edith door Egon Schiele.

Nieuwe tijd

Aan het begin van de twintigste eeuw raakt Europa in een stroomversnelling. De technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen van de voorafgaande decennia spelen een steeds grotere maatschappelijke rol. De moderne tijd is aangebroken en kunstenaars streven naar nieuwe manieren om dit te verbeelden.

Op zoek naar oorspronkelijke en onvervalste uitdrukkingsmogelijkheden, vinden zij inspiratie in kindertekeningen en primitieve beeldvormen van volkeren uit Afrika en Oceanië. Oude schildertradities worden losgelaten en daarvoor in de plaats komt het werken vanuit gevoel met veelal felle kleuren. Het is niet langer noodzakelijk om een herkenbaar beeld van de werkelijkheid te geven; een gezicht kan ook groen zijn of een boom blauw. Deze opvatting legt de basis voor de moderne kunst in de twintigste eeuw.

Die Brücke & Der Blaue Reiter

In Duitsland ontwikkelt het expressionisme zich in het eerste decennium van de twintigste eeuw rond twee belangrijke centra: Die Brücke in Dresden met kunstenaars als Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel, Emil Nolde en Karl Schmidt Rottluff en Der Blaue Reiter in München met onder andere Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Paul Klee en Heinrich Campendonk. Deze twee kunstenaarsgroepen tonen veel overeenkomsten, maar alleen de laatste brengt een abstracte schilderstijl voort – die van de Rus Wassily Kandinsky. Het Gemeentemuseum organiseerde in 2010 een grote tentoonstelling over Der Blaue Reiter en de voortrekkersrol van Kandinsky.

Expressionisme in het Gemeentemuseum Den Haag

Sinds de jaren twintig verzamelt het museum Duitse expressionistische grafiek. In 1928 wordt de collectie uitgebreid met het Portret van Edith van Egon Schiele, een hoogtepunt van het Oostenrijks expressionisme. Na de Tweede Wereldoorlog worden belangrijke schilderijen aangekocht, zoals de Csardasdanseressen (1908-1920) van Kirchner, Landschap in Dangast (1913) van Max Pechstein, Meisjes met strohoeden (1913) van August Macke, het Zelfportret van Heinrich Campendonck (1912) en de Vrouwenkop (circa 1911) van Alexej von Jawlensky. Deze schilderijen vormen samen met de werken van Emil Nolde, Paula Modersohn Becker, Karl Schmidt Rottluff en Wassily Kandinsky, de belangrijkste collectie Duits expressionisme in Nederland.
 

Objecten

[919 stukken]
  • Afbeelding van 10918x1y104743
    Afbeelding van 10918x1y104743

    10918x1y104743

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    1913
    hoogte 138,5 cm breedte 158,7 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0334729
  • Afbeelding van Tanzakt
    Afbeelding van Tanzakt

    Tanzakt

    Ernst Ludwig Kirchner [1880-1938]

    1905-1938 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 38,2 cm breedte 30,6 cm
    Oostindische inkt op grijsgroen papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0513243
  • Afbeelding van 10918x1y55691
    Afbeelding van 10918x1y55691

    Zeilschepen op zee

    Emil Nolde [1867-1956]

    1884-1956 (werkzame periode, werk is ongedateerd)
    hoogte 18,4 cm breedte 23,5 cm
    waterverf op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0301191
  • Afbeelding van Les cavaliers
    Afbeelding van Les cavaliers

    Les cavaliers

    Wassily Kandinsky [1866-1944]

    1911
    hoogte 33,0 cm breedte 25,0 cm
    houtsnede, inkt op papier
    Gemeentemuseum Den Haag: 0631297
  • Afbeelding van Kop
    Afbeelding van Kop

    Kop

    Alexej von Jawlensky [1864-1941]

    Prerow (Oostzeekust, Duitsland)
    circa 1911
    hoogte 78,5 cm breedte 75,0 cm
    olieverf op karton
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333097
  • Afbeelding van Drei Mädchen mit gelben Strohhüten I
    Afbeelding van Drei Mädchen mit gelben Strohhüten I

    Drei Mädchen mit gelben Strohhüten I

    August Macke [1887-1914]

    Bonn (Duitsland)
    1913
    hoogte 104 cm breedte 87,5 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333098
  • Afbeelding van Zeeanemonen
    Afbeelding van Zeeanemonen

    Zeeanemonen

    Max Ernst [1891-1976]

    1926-1928
    hoogte 65,6 cm breedte 76,9 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333145
  • Afbeelding van Landschap bij Dangast
    Afbeelding van Landschap bij Dangast

    Landschap bij Dangast

    Max Pechstein [1881-1955]

    Murnau (Zwitserland)
    1910
    hoogte 82,7 cm breedte 84,6 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333200
  • Afbeelding van Csardasdanseressen
    Afbeelding van Csardasdanseressen

    Csardasdanseressen

    Ernst Ludwig Kirchner [1880-1938]

    eerste staat vervaardigd in Dresden (Duitsland); tweede staat in Frauenkirch (Zwitserland)
    1908: eerste staat 1920: tweede staat
    hoogte 172,2 cm breedte 223,2 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333152
  • Afbeelding van Vrouwen in het groen
    Afbeelding van Vrouwen in het groen

    Vrouwen in het groen

    Karl Schmidt-Rottluff [1884-1976]

    Hohwacht (Duitsland)
    1914
    hoogte 93,5 cm breedte 107,7 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333153
  • Afbeelding van Bos II
    Afbeelding van Bos II

    Bos II

    Jacoba van Heemskerck [1876-1923]

    1913
    hoogte 82,9 cm breedte 103,4 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333554
  • Afbeelding van Klein café, draaideur
    Afbeelding van Klein café, draaideur

    Klein café, draaideur

    Max Beckmann [1884-1950]

    Amsterdam
    1944
    hoogte 89 cm breedte 69,4 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333229
  • Afbeelding van Zelfportret met hoed en sluier
    Afbeelding van Zelfportret met hoed en sluier

    Zelfportret met hoed en sluier

    Paula Modersohn-Becker [1876-1907]

    1906-1907
    hoogte 89,6 cm breedte 79,8 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333022
  • Afbeelding van Bathers
    Afbeelding van Bathers

    Bathers

    Ernst Ludwig Kirchner [1880-1938]

    Frauenkirch (Zwitserland)
    1923-1927
    hoogte 152,0 cm breedte 153,0 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333052
  • Afbeelding van Reuzenschildpadden
    Afbeelding van Reuzenschildpadden

    Reuzenschildpadden

    Oskar Kokoschka [1886-1980]

    Berlijn (Duitsland)
    1927
    hoogte 90,4 cm breedte 118,1 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333053
  • Afbeelding van Het gele dier
    Afbeelding van Het gele dier

    Het gele dier

    Heinrich Campendonk [1889-1957]

    Sindelsdorf (Duitsland)
    circa 1914
    hoogte 102,8 cm breedte 92,6 cm
    olieverf op doek
    Gemeentemuseum Den Haag: 0333092

Pagina's