Ode aan Constant

Images for this exhibition

  • detail uit Spatiovore (uit het project New Babylon), 1960, collectie Gemeentemuseum Den Haag

Afgelopen op 26-02-2006

Het Gemeentemuseum brengt met een uitgebreide tentoonstelling een ode aan kunstenaar Constant Nieuwenhuijs (1920-2005). Alle periodes en media waar deze veelzijdige kunstenaar zich van bediende komen aan bod. De selectie toont op een poëtische manier wat deze grote schilder van de tweede helft van de 20e eeuw tot stand heeft gebracht.

Agressief en bevrijdend

Er zijn in het oeuvre van Constant drie opvallende periodes te onderscheiden. Zijn loopbaan begint direct na de Tweede Wereldoorlog, als hij met de experimentele Cobra groep de schilderkunst een volstrekt nieuw, opstandig, agressief en bevrijdend gezicht geeft. Constant onderscheidt zich echter al snel van de andere Cobra-kunstenaars door de eigenzinnige manier waarop hij zijn werk in dienst wil stellen van sociaal engagement. Hij wil uitgroeien boven de fabeldieren en vrolijke koppoters van Cobra en een beeldtaal ontwerpen die de nieuwe naoorlogse wereld richting en vorm kan geven.

Utopie

Rond 1955 predikt hij zelfs de dood van de schilderkunst, een voor hem totaal achterhaald medium, en zoekt andere wegen om een wereld te visualiseren waarin een totale vrijheid heerst. Dit resulteert in het veelomvattende New Babylon, een utopisch project bestaande uit talloze maquettes, tekeningen, schilderijen en aquarellen. Hij werkt er lange tijd aan (van 1956 tot 1972 ) en laat het steevast gepaard gaan met pamfletten, manifesten, interviews, films en foto’s. Constant wil daarmee een breed publiek aanspreken en een radicale, collectieve creativiteit bereiken. New Babylon en Constants utopische visie op een wereld waarin de mens op een speelse manier al zijn energie kan stoppen in de beleving van vrijheid is de afgelopen jaren opnieuw in de belangstelling komen te staan door de immense aantrekkingskracht die dit werk uitoefent op architecten en stedenbouwkundige. Een van de nieuwe Wonderkamers van het museum, Een nieuwe wereld, is geheel gewijd aan New Babylon, filmisch gevisualiseerd door Constants zoon Victor Nieuwenhuijs.

Titiaan

En dan is er de afgelopen dertig jaar weer de schilder Constant, die zijn leven opnieuw wijdt aan de schilderkunst. Wordt deze omslag aanvankelijk vooral beschouwd als een terugkeer naar de traditie en een uiting van een kunstenaar op leeftijd, toch is Constant in de beslotenheid van zijn atelier altijd blijven tekenen, etsen en schilderen, al is het lange tijd niet voor de markt. Tot in 1974. Dan begint hij te aquarelleren en treedt hij naar buiten met schilderijen waarin hij zich bekent tot kunstenaars als Vélazques, Titiaan en Rembrandt. Toch blijven onder de opperhuid van die doorwerkte en klassiek opgebouwde schilderijen dezelfde thema’s het werk van Constant beheersen: de vrijheid, oorlog, het romantische beeld van de nomadische zigeuner en de circusartiest, en bovenal Casanova en Orpheus, als de twee drijfveren om het geloof in schoonheid gestalte te geven. Ode aan Constant heft de driedeling in het oeuvre van Constant moedwillig op en zal geen chronologisch overzicht zijn. In de tentoonstelling zijn niet alleen schilderijen, maquettes en werken op papier uit de collectie van het Gemeentemuseum opgenomen, maar ook een zeer aanzienlijk aantal werken uit particuliere collecties.

Documentaire

Op 28 november gaat de documentaire film over Constant in premiere tijdens de IDFA. De makers volgen Constant met zijn stokoude hondje Tikus tijdens de dagelijkse gang naar het atelier. Een persoonlijke vertelling over Constant Nieuwenhuys tijdens de laatste maanden van zijn leven, bezig met de laatste details aan de horizon van zijn laatste schilderij. De VPRO zendt de 80 minuten durende documentaire uit op 21 december om 20.30 tijdens het Uur van de Wolf.

Jan Marijnissen

"Als de utopische oasen uitdrogen ontstaat een woestijn van banaliteit en radeloosheid. Maar gelukkig hoeven we het niet zover te laten komen, en bovendien.we hebben altijd nog.Constant" aldus Jan Marijnissen in zijn toepasselijke speech bij de opening van de tentoonstelling, vrijdag 3 december.

Interviews met Constant

In de museumkrant zijn een aantal historische interviews met Constant opgenomen uit de de perdiode 1966 - 2004. Ze geven een zeer verhelderend beeld van Constants werk uit alle periodes. U kunt deze krant linksonder op deze pagina downloaden.

Film

In december zond de VPRO een prachtige documentaire uit over Constant, waaruit op de tentoonstelling fragmenten waren te zien. Wie de documentaire gemist heeft, kan deze op 12 maart alsnog bekijken. Filmtheater 't HOOGT in Utrecht organiseert: EEN MIDDAG CONSTANT met een inleiding van Pauline Terreehorst, directeur van het Centraal Museum Utrecht met aansluitend twee films:
NEW BABYLON DE CONSTANT van Victor Nieuwenhuijs en Maartje Seyferth (13 min.)
CONSTANT, AVANT LE DEPART van Thomas Doebele en Maarten Schmidt (81 min.)

Zondag 12 maart, aanvang 14.30
Filmtheater ’t Hoogt
Hoogt 4
3512 GW Utrecht
reservering: 030-2328388
www.hoogt.nl