Schatgraven: het plakboek van Paul Hartland

Frans Peterse
31-08-2012

In de tentoonstelling De kunst van het licht – László Moholy-Nagy uit 2011 mocht slechts op één van de pagina’s van Paul Hartlands plakboek met beelden van de jaarbeurs van de Hollandse Kunstzijdeindustrie uit 1935 getoond worden. In 'Schatgraven' kunnen we gelukkig er veel meer van laten zien; het is één van de schatten uit het prentenkabinet, met foto's van o.a. László Moholy-Nagy.
 

In 1981 schonk Paul Hartland een aantal belangrijke foto’s van Moholy-Nagy en andere werken uit zijn collectie aan het Gemeentemuseum. Ze dateren uit 1934-1935, de tijd dat hij als assistent van László Moholy-Nagy werkzaam was bij Pallas Studio in Amsterdam. Paul Hartland was leerling geweest van Paul Schuitema en Gerard Kiljan op de Haagse Academie van Beeldende Kunsten.[1] Pallas Studio en Pallas Uitgeverij waren nauw verbonden aan de in Haarlem gevestigde uitgeverij Spaarnestad, waar International Textiles gedrukt werd.

Bij Pallas Studio werkt Moholy-Nagy samen met Paul Hartland -  niet alleen aan de vormgeving van tijdschriften die door Spaarnestad werden uitgegeven zoals International Textiles - maar in de zomer 1934 ook aan de vormgeving en inrichting van de Jaarbeursstand voor de Hollandse Kunstzijde Industrie. De opdracht hiervoor werd gegeven door Adam Hendrik Unger (1901-1999) de vertegenwoordiger van de Algemene Kunstzijde Unie (AKU) te Arnhem. Vanaf de zomer van 1934 was Moholy-Nagy, naast het samenstellen van zijn solotentoonstelling in het Stedelijk Museum, samen met onder anderen Paul Hartland bezig met het ontwerp van een stand voor de Nederlandse kunstzijde industrie voor de Jaarbeurs in Utrecht, die in het voorjaar van 1935 gehouden zou worden. De kunstzijdeindustrie (rayonindustrie) in Nederland had zich verenigd in de brancheorganisatie met de naam Algemene Kunstzijde Unie (AKU) en voerde daarnaast nog de merknaam ‘Enka’. De jaarbeursstand was een groot succes en in de pers stonden zeer lovende kritieken over het ontwerp.[2] Een verkleinde versie van deze stand is ook op de Wereldtentoonstelling van Brussel 1935 te zien geweest.

Paul Hartland maakte na afloop een boekje waarin hij de beurs met foto’s heeft gedocumenteerd. Op de pagina’s van het plakboek heeft hij de foto’s gecombineerd met tekeningen en ingekleurde vlakken.Het is jammer dat een plakboek dat zo’n mooi overzicht geeft van de inrichting van deze stand in Utrecht op de tentoonstelling De kunst van het licht – László Moholy-Nagy slechts op één van de pagina’s getoond mocht worden.

Paul Hartland, plakboek van de Utrechtse jaarbeursstand voor de Nederlandse Kunstzijde Industrie (AKU/Enka), 1935’, ontwerp stand László Moholy-Nagy (1895-1946), het plakboek is samengesteld door Paul Hartland (1910-1991) en bevat tien dubbelzijdige bladen met 25 foto’s en een cliché, ontwikkelgelatinezilverduk, gouache, potlood en inkt op gekleurd papier, 15,9 x 25,0 cm

 

 

[1] Uit correspondentie van Moholy-Nagy aan Paul Schuitema (brief 4 juli 1934, in bezit van Flip Bool, Den Haag) blijkt dat Paul Schuitema een andere leerling van hem, Henk Wanink,  had willen voorstellen als assistent. Moholy-Nagy was er vanuit gegaan dat Schuitema zijn leerling Paul Hartland bedoelde “besten dank für die adresse von henk wanink. er hat mir reizend geschrieben, aber in diesem augenblick kann ich nicht über seine anstellung disponieren, da ich eine hilfe: adriaan hartland *)“ „* auch dein schüler gewesen. ich glaube, du dachtest an ihn, als du von einem zeichenlehrer gesprochen hast.“

[2] Het Vaderland, woensdag 13 maart 1935, avondblad: Een speurtocht over de Jaarbeurs. De ned. Textielgroep het glanspunt. De kunstzijde Textiel.