Het rondzingen van de Carrousel

Laura Stamps
08-02-2013

Het is een van onze topwerken: Bruce Naumans Carrousel. De lichamen van een beer, lynx, hert en twee prairiehonden die langzaam voortgesleept worden over de grond door een mechaniek waar ze als slachtvee aan hangen. Het zou mij echter niet verbazen wanneer u, zelfs als trouwe bezoeker van het museum, een beetje achteruit deinsde toen u het werk voor het eerst zag. Misschien liep u er wel direct van weg? Blijf de volgende keer dat u de Carrousel ziet dan eens wat langer staan.  Het gaat namelijk over u. Of u dat nu wilt of niet.

Piepschuim karkassen

Op het moment dat u zich niet door die eerste impuls laat wegjagen, zult u ontdekken dat Carrousel u steeds meer in de greep krijgt. Was het u bijvoorbeeld al opgevallen dat de dieren wat onnatuurlijk ogen? Dat komt echt niet alleen door het aluminium waaruit ze gegoten zijn. Nauman gebruikte geen  dode dieren als mal, maar de piepschuim karkassen die de basis voor opgezette dieren vormen. Hij ontdekte deze curieuze standaardvormen bij een speciaalzaak in de buurt van zijn boerderij in New Mexico. Hij gebruikte ze eind jaren tachtig niet alleen voor Carrousel, maar ook voor een reeks andere werken, steeds net op een andere manier. Toen al werd hij als een van de belangrijkste levende kunstenaars bestempeld.

Een boer in New Mexico       

Nauman zei eens dat al zijn werk voortkomt uit ‘een frustratie over de menselijke conditie, een frustratie over het feit dat mensen weigeren elkaar te begrijpen.’ Een gevoel dat  in de stedelijke omgeving waar veel mensen op een kluitje wonen nog eens extra aangewakkerd wordt.Waar veel succesvolle Amerikaanse kunstenaars zich laten verleiden tot een eeuwigdurend  jetsetleven in New York, koos Nauman daarom eind jaren tachtig voor een leven in de anonimiteit. Nauman bewoont zijn boerderij samen met zijn vrouw, de schilder Susan Rothenberg. Naast de kunst, is het trainen van paarden hun leven. Een bezigheid die, als je het goed wilt doen, om volharding vraagt.

Tredmolen        

Ook in Carrousel  lijkt dat het sleutelbegrip. Steeds in dezelfde cirkelbeweging slepen de lichamen van de beer, de lynx, het hert en de twee prairiehonden over de grond. Nauman geeft ons noch een aanleiding voor deze scène,  noch een ontknoping. Het beklemmende gevoel dat daarmee opgewekt wordt, zorgt er voor dat je toch blijft kijken. De eerste keer dat Nauman het werk toonde in Galerie Konrad Fischer in Düsseldorf deed hij dat in een te kleine ruimte, waardoor de dieren regelmatig tegen de muren aanklapten. In de presentatie van het Gemeentemuseum houdt Carrousel ons vast in een oneindige zelfde beweging die ons nergens lijkt te brengen. Uit deze tredmolen is geen ontsnappen mogelijk.

Zogenaamde beschaving

Zo bekeken is Carrousel een grimmige allegorie van de cyclus van leven en dood, waar wij allen in opgesloten zitten. Of gewoonweg de verbeelding van een diepe eenzaamheid die nooit werkelijk opgelost kan worden. Een gevoel dat u wellicht ook wel herkent. Toch is dat maar een fractie van wat het werk te vertellen heeft. Want waarom heeft Nauman hier zo specifiek voor deze mallen gekozen? Wilde hij aangeven dat de jager uiteindelijk net zo eindigt als zijn prooi? Dat wij ons als mensen niet moeten verbeelden meer te zijn dan een hert of een hond? Of verbaasde hij zich over het feit dat jagers dieren doden om ze vervolgens zo levensecht mogelijk op te laten zetten? Is het dus in feite een kritiek op wat voor effect de menselijke beschaving op de natuur heeft?
Als je eenmaal stil hebt gestaan hebt bij Naumans Carrousel, laat het werk  je niet meer los. Ook als je allang weer thuis bent, blijft de Carrousel in je hoofd rondzingen. Je blijft  jezelf er vragen over stellen. Om gek van te worden.